Wat we kunnen weten   /    /   Ik zou deze recensie graag willen beginnen met de epigraaf en drie korte passages uit het eerste boekdeel, samen markeren ze meteen het spanningsveld. 1 februari 2026

Gesprekken tussen vluchtelingen   /    /   In ‘Gesprekken tussen vluchtelingen’, grotendeels geschreven tussen 1941 en 1944 en postuum uitgegeven, laat Bertolt Brecht twee mannen met elkaar praten. Dat lijkt weinig spectaculair, maar juist in die eenvoud schuilt de radicaliteit van het boek. Geen plot, geen klassieke spanningsboog, geen morele afronding, alleen dialogen. Brecht gebruikt het gesprek niet als versiering, maar als methode. Centraal staat de dialectiek: het systematisch onderzoeken van tegenstellingen. Hoop en wanhoop, orde en chaos, moraal en overleven worden niet verzoend, maar tegen elkaar uitgespeeld. 7 januari 2026

Het paradijs herwonnen   /    /   Wat, beste lezers, als een fout niet het laatste woord heeft? Wat als falen geen eindpunt is, maar een begin van inzicht? Zulke vragen raken aan iets wezenlijks in het menselijk bestaan. Ze klinken door in persoonlijke ervaringen van schuld en herstel, maar ook in de grote verhalen waarmee culturen zin proberen te geven aan verlies en hoop. 6 januari 2026

Het grote zwijgen   /    /   Bij het lezen van ‘Het grote zwijgen’ van Erik Menkveld werd mij al snel duidelijk dat dit geen roman is die zich makkelijk laat lezen. Het boek vraagt aandacht, concentratie en de bereidheid om mee te gaan in het trage maar zorgvuldig gekozen tempo waarin het boek geschreven is. Daar staat tegenover dat het veel te bieden heeft: een zorgvuldig opgebouwd portret van een vriendschap onder spanning en een indringend tijdsbeeld van een Europa dat zijn vanzelfsprekendheden ziet afbrokkelen. Een beeld dat onmiskenbaar resoneert met de onzekerheden en verschuivende verhoudingen van onze eigen tijd. 5 januari 2026

De sonnetten aan Orpheus / Die Sonette an Orpheus   /    /   Zoals ik misschien reeds eerder liet doorschemeren is Rainer Maria Rilkes roman ‘De aantekeningen van Malte Laurids Brigge’ veruit een van mijn lievelingsboeken. Na de voltooiing van dat boek in 1910, maakte Rilke (1875 – 1926) een behoorlijk lange periode zonder literaire creaties door. Daaraan kwam pas begin 1922 een einde, toen hij, zowaar uit het niets, de ‘Duineser Elegieën’, waaraan hij reeds in 1912 begonnen was, kon afwerken. In de zomer van 1921 had de dichter dankzij een meer dan welwillende beschermvrouw ‘een thuis’ gevonden in het Kasteel van Muzot (in het Zwitserse Sierre), waar hij in één gulp tussen 2 en 23 februari 1922, ook de ‘Sonnetten aan Orpheus’ uit zijn pen goot. Ik keek dus popelend uit naar de nieuwe vertaling van die sonnetten door Gerard Kessels. Ik las en recenseerde al eerder diens vertalingen van Rilkes ‘Getijdenboek’, zijn ‘Nieuwe gedichten’ en ‘Het boek der beelden’. 28 oktober 2025

De vrouw van Montparnasse – Simone de Beauvoir en haar zoektocht naar liefde en waarheid.   /    /   Simone de Beauvoir (1908 – 1986) staat vandaag vooral bekend als de feministische filosoof die in 1949 ‘Le deuxième sexe’ schreef, maar zij zag zichzelf meer als romancière. Een eigenzinnige en tegendraadse en wijsneus, dat zeker. Zo bijvoorbeeld heeft ze haar novelle ‘Les Inséperables’ nooit willen publiceren. Ze liet het boek dat ze schreef in 1954, een aantal jaren na ‘De mandarijnen’, het boek waarmee ze de Prix Goncourt won, stilletjes in een la verdwijnen. Meer dan zeventig jaar later verscheen het toch, onder goedkeuring van haar dochter Sylvie Le Bon de Beauvoir. 18 augustus 2025

De voorlezer   /    /   In 2009 zag ik Stephen Daldry’s verfilming van Bernhard Schlinks bestseller ‘Der Vorleser’. De film ‘The reader’ met Kate Winslet en Ralph Fiennes in de hoofdrollen, maakte destijds diepe indruk op me, niet in de laatste plaats door het opzienbarende, tot dan toe in Hollywood zo goed als onaangeraakte thema: de collectieve schuld van Duitsland en een ‘tweede generatie’ die worstelt met de misdaden van hun ouders. 26 juni 2025

De verzoeking van de heilige Antonius   /    /   Gustave Flaubert (1821-1880), de kluizenaar van het witte huis in Croisset, een gehucht vlak bij Rouen, wordt door zijn grote zorg voor stijl gezien als een van de allergrootste schrijvers die Frankrijk heeft voortgebracht. Hij schreef en herschreef maar liefst vijfendertig jaar aan de dramatisering van zijn ‘La tentation de Saint Antoine’, zijn hoogstpersoonlijke worsteling tussen mens en duivel. 10 februari 2025

De laatste droom   /    /   Pedro Almodóvar wordt algemeen beschouwd als de grootste nog levende Spaanse filmmaker, maar hij ziet zichzelf in de eerste plaats als schrijver. Of een ‘fabulist’, zoals hij het zelf noemt. Zijn extravagante plots nemen wendingen die moeilijk te voorspellen of zelfs vast te stellen zijn. Denk aan de twee mannen die een band vormen terwijl ze over twee comateuze vrouwen waken in ‘Hable con ella’ of de plastisch chirurg die een gevangen man opereert en hem tegen zijn wil in een vrouw verandert in ‘La piel que habito’. 12 januari 2025

Dius   /    /   Ik las de zin ‘In een flits je ware zelf zien, zoals op dit louterende moment, is plotseling besef hebben van de innerlijke monade, van het magische woord ziel’, ooit in Fernando Pessoas ‘Boek der rusteloosheid’ uit 2005. Zowat 20 jaar later liep ik die Oudgriekse totaliteit van alle dingen, die fantasierijke goddelijkheid, die oorspronkelijke substantie, dat zintuiglijke opperwezen, zoals oorspronkelijk bedacht door de Pythagoreeërs, terug tegen het lijf. In Dius, de nieuwe Stefan Hertmans met name. Want wat in dat boek begint als een disharmonische kunstenaarsroman blijkt alras een onvermengd schrijversportret. 3 december 2024