7 januari 2026
Eureka Europa #15: Hoofd in de wolken, pure lucht
De gave van beknoptheid is mensen met een autoritair trekje niet gegeven. Al jaren erger ik mij aan Europees Commissievoorzitster Ursula von der Leyen, niet omdat ze langdradig is (eigenlijk zou er achter elke zin die ze uitspreekt een uitroepteken moeten staan), maar omdat er letterlijk niets tastbaars in de resem beloften en oproepen staat dat het daglicht kan weerstaan. Ik heb overigens alweer de weddenschap onder collega's gewonnen, omdat ik precies de lengte van haar toespraak in het Europees Parlement had voorspeld. Een makkie, één uur en één kwartier, je kunt er een Zwitserse klok op afstemmen. Uiterlijk is het een vriendelijke madam, maar inzake functie-uitoefening heeft ze een koud, berekenend hart, een hooghartig betwetersintellect, en een machtsstreven waar Didier Reynders een puntje kan aan zuigen. En dan is ze niet eens een gladde paling, eerder een Pruisische instructrice. De truken die ze ophoest, doen denken aan betere propagandajaren vanuit Duits perspectief.
Wie bestaat het om in de State of the Union (de SOTEU!) haar vier kleinkinderen aan te halen (van de zeven kinders die ze zelf heeft opgebracht) om deernis te wekken bij het lot van kinderen uit Gaza? Zij dus. Wie zingt de lof van vrijwilligers bij de brandweer nu dit jaar de oppervlakte van één derde België aan de hitte in rook is opgegaan – en roept er een arme Griek bij ter staving van wat zij als Europese hulp beschouwt? Zij doet het. Wie weigert inzage te geven in haar mailverkeer met de big boss van het farmaceutisch bedrijf Pfizer in Puurs, Albert Bourla – datzelfde bedrijf schrapte na de hausse van covidentstof 255 banen – om een onderhands leveringscontract af te sluiten dat zo'n 1,8 miljard doses waard was? Tot op de dag van vandaag legt zij de veroordeling door het Europees Gerechtshof (dat zij verondersteld wordt te volgen, en dat aangepord werd door de New York Times, niet door Europese media) naast zich neer. Het Europees Parlement dat slag om slinger om doorzichtigheid en inzage vraagt, staat er nog altijd beteuterd bij: niks geen transparantie, niks geen uitleg tenzij de uitvlucht dat de mails uit 2022 niet (meer) bestaan. Komt dat zien.
Wie eigent zich bevoegdheden toe zoals de belofte op de golfcourse aan afperser Trump dat de Unie in ruil voor een kleiner pak slaag (15% uitvoertaks, het had stukken meer kunnen zijn, en daarvoor hem nog bedanken ook) 600 miljard zal investeren in Amerikaanse bedrijven (niet in Europese), en als toetje voor miljarden wapentuig aankoopt én 750 miljard er bovenop legt voor (dure) Amerikaanse energievoorziening? Natuurlijk wringt zij zich in alle bochten om de pil te verzachten, stabiliteit en zekerheid zijn het allerbelangrijkst voor onze bedrijven. (Over de afdankingen geen woord.) Mijn NOS-collega Ardy Steverding heeft overschot van gelijk als hij zich daags voor de SOTEU afvroeg: 'Het zijn argumenten die op zich hout snijden. Alleen wat nu als Trump, tegen de afspraken in, alsnog met hogere heffingen komt? Bijvoorbeeld omdat de EU tot zijn grote irritatie een miljardenboete oplegt aan de Amerikaanse techgigant Google? Van de door Von der Leyen beloofde stabiliteit en zekerheid is dan weinig over. En het zou het beeld van een zwak Europa nog maar weer versterken.' Intussen had de commissie na vijf jaar onderzoek al een boete van 2,95 miljard opgelegd omdat Google een loopje neemt met de Europese concurrentieregels inzake advertentiediensten. Google trekt zijn eigen dienst voor, wat eerlijke kansen voor anderen uitsluit. Google krijgt vanaf 6 september twee maanden de tijd om zich te verdedigen en nog een maand om zich in regel te stellen met de Europese wetgeving. Even natuurlijk gebaart Google van krommen haas, en haalt meteen een Trumpiaans argument aan: 'Dat vereist aanpassingen die duizenden Europese bedrijven zullen schaden, omdat ze daardoor moeilijker geld kunnen verdienen'. Hoezo als ze al tegen een monopolie moeten opboksen? Daarover bij Von der Leyen, andermaal, geen woord.
Dat factchecker Wolf France in één adem in Knack (31 juli 2025) verkondigt dat de lidstaten op de hoogte waren van wat onderhandeld werd, maar tegelijk dat de Europese Commissie an sich ter zake geen enkele bevoegdheid heeft en beloften dus niet juridisch afdwingbaar zijn, pleit haar niet vrij, integendeel. Interne regels van de EU eisen de goedkeuring van het Europees Parlement, en unanimiteit als dat hele pakket onveranderd in de Raad wordt voorgelegd. Vooral omdat de toezeggingen volledig in tegenspraak liggen met de gehanteerde regels die de Wereldhandelsorganisatie oplegt. Maar Von der Leyen sleept al jaren het wantrouwen mee dat zij naast de richels loopt, en controleerbare informatie achterhoudt, wat niet bepaald lovenswaardig is voor een ambtenaar, ook als die politiek door de machtige Duitse lobby en de EVP de hand boven het hoofd wordt gehouden. Wie door de holle frazen, het spelen op emotie, en de zelfbewieroking heen kan kijken, beseft dat de uitverkoop van Europa al in een vergevorderd stadium zit en de Unie zich laat pluimen waar ze bij staat.