17 februari 2026
Tommy Orange, 'There There'. De toekomst is aan de Stadsindiaan
Is een Native American – zeg maar gerust Indiaan – die in de grootstad woont, nog wel een 'echte' Indiaan? Want hoort een 'echte' Indiaan, zoals vanouds, niet veeleer thuis in de ongerepte natuur, met wigwams, totems en heilige gronden, daar waar hij ongestoord zijn rituelen kan uitvoeren?
Dat is een identiteitsvraag van eerste orde. En ze wordt gesteld door Tommy Orange, een Native American en erkend lid van de Cheyenne- en Arapago-stammen in Oklahoma, in zijn wervelende roman There There. Orange zelf is geboren en getogen in de grootstad Oakland, vlakbij San Francisco. Hij behoort tot een groep die nooit aandacht krijgt: de 'Urban Indians'. Wel degelijk 'Indians', want Orange voelt geen behoefte om de verzachtende term 'Native American' te verkiezen. De toekomst van de Indianen ligt in de stad: kan het paradoxaler?
_Geen weg terug
Een goede Indiaan was een dode Indiaan.
Tegen het einde van de negentiende eeuw waren alle Noord-Amerikaanse Indianen definitief verslagen en afgevoerd naar reservaten, compleet afgesneden van hun oorspronkelijke cultuur en levenswijze. De Relocation Act voorzag eveneens in migratie naar de steden, waar ze doorsnee-Amerikanen zouden worden: volledig geassimileerd, geabsorbeerd, uitgegomd, kortom waar ze tussen staal en beton zouden verdwijnen en ophouden te bestaan als aparte entiteit-identiteit. Dat gebeurde echter niet: de Indianen die in de grootstad belandden – in deze roman is dat Oakland – pasten zich wonderwel aan en evolueerden vanzelf tot 'Urban Indians'. Tommy Orange: 'We did not move to the city to die.' Volgens de auteur kennen ze de geuren, de kleuren, de wegen en de geluiden van de stad zelfs beter dan ze vroeger foutloos hun weg vonden in de vormen, geuren en kleuren van de natuur.
Tegen het einde van de negentiende eeuw waren alle Noord-Amerikaanse Indianen definitief verslagen en afgevoerd naar reservaten, compleet afgesneden van hun oorspronkelijke cultuur en levenswijze. De Relocation Act voorzag eveneens in migratie naar de steden, waar ze doorsnee-Amerikanen zouden worden: volledig geassimileerd, geabsorbeerd, uitgegomd, kortom waar ze tussen staal en beton zouden verdwijnen en ophouden te bestaan als aparte entiteit-identiteit. Dat gebeurde echter niet: de Indianen die in de grootstad belandden – in deze roman is dat Oakland – pasten zich wonderwel aan en evolueerden vanzelf tot 'Urban Indians'. Tommy Orange: 'We did not move to the city to die.' Volgens de auteur kennen ze de geuren, de kleuren, de wegen en de geluiden van de stad zelfs beter dan ze vroeger foutloos hun weg vonden in de vormen, geuren en kleuren van de natuur.
Anders gezegd: een 'echte' Indiaan hoort niet noodzakelijk thuis in de ongerepte wildernis. Orange rondt de proloog van zijn roman af met een verrassende uitspraak: 'Being Indian has never been about returning to the land. The land is everywhere and nowhere.' Die boodschap laat aan duidelijkheid niets te wensen over voor de antiracistische progressieveling zoals u en ik: laat dat cliché over de nobele wilde en de natuurvolkeren maar varen. Ja, de Europeanen hebben eeuwenlang de Indianen vermoord, verjaagd en hun cultuur vernietigd. En nee, hun toekomst ligt niet in een reproductie van het verleden. En ja, er bestaat er wel degelijk zoiets als 'being Indian'.
_Anders, niet beter
In deze high speed-roman, in wezen een reeks schetsen en verhalen, worden veertien personages opgevoerd, stuk voor stuk Urban Indians uit Oakland. Beetje per beetje snapt de lezer hun onderlinge verwantschap. De meesten behoren tot dezelfde familie: ouders en kinderen, neven en nichten, een oom, stiefouders, grootouders, een partner … Plus enkele kennissen, zoals de drugdealer Octavio Gomez en zijn neef Daniel. En allemaal zijn ze willens nillens betrokken bij de naderende powwow, die wordt overvallen door … Indianen, Indianen geplaagd door verslaving en schulden.
Indianen die Indianen beroven op een Indiaans feest? En slachtoffers maken? Welja, want Orange windt er geen doekjes om: de Urban Indians zijn misschien wel anders, maar voor de rest geen haar beter – of slechter – dan andere stedelingen die zijn gevlucht, verstoten, achtergesteld, miskend of uitgebuit. Kortom, identiteit heeft niets van doen met moraliteit. Of beter: de positie van verslaafde, sukkelaar of verstotene, valt niet samen met een superieure moraal. Edwin Black heeft een master op zak, maar is verslaafd aan het internet. Calvin Johnson zit aan de drugs en is zijn broer geld verschuldigd. Jacquie Red Feather is consulente van verslaafden, maar is zelf nog maar net sober. Ooit stond ze een kind af ter adoptie. Haar drie kleinkinderen worden opgevoed door haar halfzus.
There There opent met het verhaal van Tony Coleman: hij is mentaal gehandicapt want zijn vader was een alcoholist. Vaak weet hij met zichzelf geen blijf. Zijn grootmoeder probeert hem op te voeden. There There eindigt met de gewapende overval door Indianen op Indianen, met onschuldige, dodelijke slachtoffers tot gevolg. Deze Tony Coleman bijvoorbeeld.
En toch. Toch is de Indiaanse achtergrond niet uitgewist. De organisatie van een powwow is daar het beste bewijs van. De veertienjarige Orvil Red Feather leert dansen voor de powwow. Stiekem, want hij zoekt nog naar zijn identiteit. Dene Oxendene draait een documentaire over de Cheyenne ter ere van zijn oom. Thomas Frank is een drummer die de muziek van zijn voorouders herontdekt en met zijn groep Souhern Moon wordt geboekt voor de powwow. Ook hij sterft door Indiaanse kogels.
_Verbondenheid
Wat de Urban Indians bindt, behoort wel degelijk tot hun traditie, internet of geen internet, getto's of geen getto's, verwaarloosde kinderen of niet. Hun kledij, dansen en rituelen, maar bovenal een vorm van verbondenheid, niet alleen onder elkaar, maar, zoals dat al millennia het geval was vooraleer de uitroeiing begon: verbondenheid met de rest van de wereld, met de aarde, nu ook in zijn digitale, artificiële en chemische gedaantes. Want, aldus Tommy Orange, dit alles is mensenwerk en alle mensenwerk behoort tot de aarde: 'Buildings, freeways, cars – are these not of the earth?'
In There There, laat Tommy Orange geen spaander heel van identiteit als historiciteit. Hij laat evenmin een spaander heel van de progressieve, empathische westerse ideologie die Indianen naar het verleden wil terugsturen, naar de romantiek van het ongerepte leven in de ongerepte natuur, nota bene door de westerlingen zelf geliquideerd, bij zichzelf en op een ander. Net daarom, wellicht.
'There' staat alvast niet voor een historische, idyllische plek, zoals gefingeerd door westerlingen. 'There' staat evenmin voor de Auflösung die de Amerikaanse overheid had uitgetekend: de verstarring in het reservaat of de geruisloze verdwijning in de stad. 'There' wordt bepaald door de Indianen zelf, afhankelijk van het tijdsgewricht en het type samenleving. Als 'There' zich ergens bevindt, dan is het in het hoofd en de geest van de Indianen zelf. Everywhere and nowhere, dus.
Cover 'There There'
_Referentie
Tommy Orange: There There, Harvill Secker, 2018. Vertaald als Er is geen daar daar.
_De roman
Deze roman is voor mij veeleer een reeks verhalen van veertien met elkaar verwante personages die zich allemaal in hetzelfde schuitje bevinden: die van de achtergestelde, verslaafde en eeuwenlang onderdrukte Indiaan die zich tot op heden heeft vastgeklampt aan zijn specifieke cultuur. In veel opzichten lijkt hij op de Afro-Amerikanen en de hispanics, met wie hij deels hetzelfde lot deelt. Zijn culturele identiteit gaat ondanks alles veel dieper, omdat ze vooral spiritueler van aard is. De verhalen zijn met en door elkaar vervlochten. Elk verhaal is verbonden met alle andere verhalen. Zo ook de personages.
There There is strak en tegelijk meesterlijk gecomponeerd. In wezen evolueert alles naar de Pow Wow, een symbool van identiteit die ook bij de Urban Indians leeft. Naargelang het evenement nadert, worden de verhalen korter en volgen ze elkaar in versneld tempo op. De verweving wordt hechter, de menselijkheid neemt toe. Alles en iedereen explodeert wanneer enkelen onder hen een gewapende overval plegen die totaal uit de hand loopt en van de Pow Wow een klein slagveld maakt. Een wilde schietpartij, Amerikaanser kan niet. There There is dan ook een echt Amerikaans product, kwestie van de paradox in ere te houden.