16 oktober 2026
Imponderabilia
Neem deze tekst zo licht als u zal willen. Het is eerder een pitch. In de dertig seconden tot enkele minuten, zelfs te kort voor leestijd, dien ik u niet eens te overtuigen. De gewichtloosheid van dit schrijven wordt labeur om het ganse idee een plaats te geven op papier. Hieronder dus slechts een samenvatting, een aanleiding, even meer dan duizend woorden. Waarom die haast, dat beeld van een pitch?
Deze tekst is een springplank of de gewichtloze sprong als basis voor een veel langer, meer gedocumenteerd idee. De tijdsspanne waarin aan de uitwerking gewrocht moet worden is echter op zich bedreigd. Er is het gevoel, de vrees voor een slopende krapte aan tijd, de urgentie waarmee het onderwerp zelf ondertussen evolueert. Deze manifestatie is als een zware kei die de afnemende kracht van de stroom niet verder kan meevoeren en tegelijk slechts een kleine hindernis voor het eeuwig verder vloeien. Net aan dat laatste valt meteen wellicht te twijfelen.
Stenen, fossielen en archeologische vondsten komen boven tijdens droogte, en daarmee is er hoop dat ook deze tijdsbesteding van mezelf en de door u gegeven aandacht een tastbare herinnering kan worden. Iets waar we op terugkijken als een verwittiging die werd opgeborgen in wat een kist vol verzuchtingen was, ooit, en waar in schouderophalen de obsessies neergelegd werden. Het worden dan in een tautologie de als onmeetbaar bestempelde imponderabilia van progressieven, ecofundamentalisten, demonen van de degrowthadepten, van de postmoderne wokegemeenschap, noem het maar.
Drie bronnen hierna die een gedachtestroom op gang brachten die wat we weten over ‘water’ en ‘digitale assistenten’ in de AI-wereld samenbrengen.
De United Nations University INSIGHTS brengt bij monde van Robert Sandford deze boodschap. Indrukwekkend, vooral als deze expert tenslotte gevraagd wordt naar hoop in dit verhaal.
Ten tweede: in *MO uitgave nr 161: ‘Focus: Wie bezit het water? Water is het nieuwe goud. Wie het water bezit, heeft macht’. Dat goud wordt al jaren benoemd als ‘het blauwe goud’. Voor wie wil investeren of beleggen, een gouden tip.
Ten slotte als derde voor mijn gedachtenvlecht, deze streng (ja, met een robot geprompt): ‘het water voor AI-systemen moet zeer zuiver zijn. Hoewel de software zelf natuurlijk geen water drinkt, draait kunstmatige intelligentie op krachtige processors in datacenters. Deze chips genereren een enorme hoeveelheid hitte en hebben constant waterkoeling nodig om niet door te branden. Daarom hebben AI-datacenters ultrazuiver water nodig voor hun koelsystemen. Daarbij is er het gegeven dat de wereldwijde zoetwatervoorraad schaars is (minder dan 1% van al het water op aarde) is die hiervoor gebruikt moet worden.’
Indien de machines dan toch een grotere moraal of verantwoordelijkheid zouden aan de dag leggen dan de mensheid, dan is er inderdaad ook hier hoop. Want het tegendeel, de immoraliteit, hebben we leren kennen met de waterschaarsteoorlog recent in het conflict Israël-Gaza. We kennen al veel langer het voorbeeld van de vergiftiging van bronnen in de onderdrukking van de endogene bevolking van de Amazone. Hoewel dit zelden een openlijk officieel overheidsbeleid is, wordt de systematische vervuiling van hun vitale levensaders vaak oogluikend toegestaan of versterkt door een gebrek aan handhaving en de prioritering van economische exploitatie boven mensenrechten. Veel langer terug in de tijd besmette de Amphictyons-bond (een alliantie van Griekse stammen onder leiding van Solon van Athene) 590-600 voor onze tijdrekening tijdens de Belegering van Kirrha de waterleidingen van de belegerde stad Kirrha met de wortels van de helleborusplant (nieskruid). Vroeger was het niet beter.
Ah, die pitch dan maar. Hardnekkigheid in wat snel op doemdenken gelijkt.
Na een volgende prompt geeft de robot een complex overzicht van wat de makers van de datacenters en de ontwikkelaars van deze software er inmiddels aan doen om in de schaarste hun technologische middelen in te zetten.
De berekeningen en schema’s die de robot produceert zijn complex maar tevens geruststellend. Ja: het koelwater van AI-datacentra kan grotendeels in een gesloten kringloop worden hergebruikt. Het belangrijkste resterende vraagstuk is dan minder het koelwater zelf en meer de combinatie van elektriciteitsgebruik, indirecte watervoetafdruk en de nuttige bestemming van de geproduceerde warmte.
Het rotsblok in de rivier lijkt daarmee in beweging te komen. Maar we blijven argwanend, vooral waar het op de snelheid van toepassingen komt.
De drie bovenstaande informatiebronnen (een fractie van wat erover te lezen en te kennen valt), is voor mijn hoofd als de legering van elementen voor een onverwoestbare klok, neem een beiaard. De machines, hoe gedwee en ‘pleasing’ ook hun antwoord bij achtereenvolgende gedachtenprompts, kunnen een echte concurrentie vormen met onze absolute nood aan zuiver water. Omdat dat water steeds schaarser wordt in zijn originele vorm en het zuiveren ongezien duur zal worden. Omdat veel van die zuiverheid reeds in industriële complexen wordt gerealiseerd … ‘De door AI gegenereerde inhoud is mogelijk onjuist’, maar dit is een antwoord waar de zoekrobot ongezien lang opzoekingswerk moest over verrichten, minstens een zwembad vol.
Een omvangrijke studie van Utrecht University spreekt van een afvalwaterzuivering van effectief 188 miljard m³ daadwerkelijke behandeling, dit is ongeveer 6.000 m³ per seconde, gemiddeld over het hele jaar. Even verder duizelen? ‘Exploitatie van afvalwaterzuivering is ongeveer US$100-200 miljard per jaar, voor een behandeld volume in de orde van 190 miljard m³ per jaar. De werkelijke totale maatschappelijke kost ligt hoger zodra riolering, inzameling, kapitaalkosten, renovatie en uitbreiding van installaties worden meegerekend. Ter vergelijking: de World Bank schatte alleen al de subsidies voor exploitatie, onderhoud en grote vervangingswerken van water- en sanitatiesystemen in een groot aantal landen, exclusief onder andere China en India, op US$289-353 miljard per jaar. Dat omvat wel méér dan alleen afvalwaterzuivering.’
AI-machines hebben echter geen last van financiën, maar mogelijk wel van gebrek aan zuiver water als er wat gaat schorten aan de ontzaglijke volumes die nu reeds een aanvulling vormen op bronzuiver water, waarvan we de schaarste genoegzaam kennen.
Die industrie van sanitatie is geheel afhankelijk geworden van systemen die digitaal worden bediend: zonder digitale systemen kan men water technisch nog zuiveren, maar een moderne stedelijke waterketen kan zonder digitalisering nauwelijks nog op haar normale schaal, efficiëntie, personeelsbezetting en kwaliteitsniveau functioneren. Kleppen en pompen, filterdata, zuiverheidsmetingen, distributiekanalen. Digitaal betekent op vandaag überhaupt kwetsbaar, gevoelig voor corruptie of machtszucht.
De traag evoluerende mens weet zich duidelijk niet in staat bijvoorbeeld de decennialange als schadelijk bewezen besmettingen met sigarettenpeuken of met tonnages aan microplastics in te perken: er is een al dan niet gehandhaafde regelgeving en meestal slechts zeer lokaal rigoureus toegepast. Het toekomstbeeld van de pitch is een mogelijk op macht belust systeem dat de watervoorraad gaat beheersen, zonder enig ontzag en niet ingetoomd, uit een drang naar zelfbehoud. Het is een beeld dat meer apocalyptisch is dan wat fascisme, zionisme, communisme aanrichtten.
Het is warm voor oktober en regent het, het is slechts water. Onmeetbaar, vederlicht.