27 oktober 2026
Emotionele trailers – Over een pianoconcert in miniaturen van Gibran Alcocer
Na zijn afstuderen als toegepast filosoof verraste mijn oud-student Leander mij met kaarten voor een concert van de jonge Mexicaanse pianist en componist Gibran Alcocer (2003), die via sociale media een miljoenenpubliek heeft bereikt.
Tijdens het vak Creatief schrijven aan de Hogeschool voor Toegepaste Filosofie maakten studenten een muzikale autobiografie. Ik deed zelf ook mee en liet onder andere minimalistische pianomuziek horen van Ludovico Einaudi, Joep Beving en Gibran Alcocer. Leander vertelde me dat hij tijdens een tweedaagse autoreis Alcocers composities, die simpelweg Ideas heten, op repeat had gezet. Zo transformeerde hij een saaie autorit in een muzikaal-meditatieve ervaring.
Bij aankomst in het Utrechtse muziekgebouw TivoliVredenburg zie ik een lange rij schoolmeisjes staan. Even vraag ik me af of ik bij een optreden van een tieneridool terechtkom. Zij blijken voor een ander concert te komen. De Grote Zaal, waar Alcocer optreedt, is volledig uitverkocht.
Het is een no-nonsenseconcert. Alcocer verschijnt in zijn gewone kloffie. Geen jacquet, geen plechtige uitstraling, geen opsmuk. Precies zoals zijn muziek: compositorisch betrekkelijk eenvoudig, maar met een grote emotionele lading. Die informele uitstraling blijkt een bewuste keuze. In interviews vertelt Alcocer dat hij weinig voelt voor de stijve conventies van traditionele pianoconcerten. Hij wil een muzikale ervaring scheppen.
Alcocer speelt afwisselend op een traditionele piano en een elektronisch instrument in de vorm van een vleugel. Mijn voorkeur gaat uit naar de akoestische piano. Bij de elektronische uitvoeringen worden soms andere klanken toegevoegd, waaronder strijkersachtige begeleiding. Ik kan me voorstellen dat Alcocer in de toekomst samen met andere musici zal optreden, zoals Einaudi dat doet. Dat blijkt ook zijn eigen ambitie: hij zou graag eens met een orkest optreden.
_Muzikale meditaties
Alcocers muziek past binnen een hedendaagse stroming van toegankelijke, minimalistisch georiënteerde pianomuziek. De Ideas zijn melodieuze meditaties: repetitief, dromerig en melancholisch. Ik herken in verschillende composities een walsachtig ritme. Maar dit zijn heel andere walsen dan die van André Rieu. Ze nodigen niet in de eerste plaats uit tot dansen, maar tot wegdromen. Tot een korte reis door je eigen gevoelswereld.
Bij Einaudi kan een compositie zich langzaam ontvouwen, steeds verder opbouwen en uiteindelijk een bijna lichamelijke intensiteit bereiken. Bij Joep Beving ervaar ik een diepere verstilling, alsof de stilte tussen de noten even belangrijk is als de muziek zelf.
Ik ben ook een liefhebber van de Nederlandse pianist Jeroen van Veen, die een indrukwekkende reeks uitvoeringen van minimalistische pianomuziek heeft opgenomen, onder andere van Philip Glass, Erik Satie, Einaudi en Simeon ten Holt. Zijn omvangrijke Minimal Piano Collection is een monument voor dit genre. Een prachtig voorbeeld van wat muzikale herhaling vermag, is Canto Ostinato van Ten Holt. In dit lange, repetitieve werk krijgt de muziek alle tijd om zich te ontvouwen. De herhaling wordt een ervaring op zichzelf. Je kunt je gevoel voor tijd verliezen en als het ware in de muziek verdwijnen.
En daar zit voor mij ook de beperking van Alcocers muziek. Zijn composities duren meestal maar enkele minuten en kennen doorgaans weinig uitgebreide muzikale ontwikkeling. Nauwelijks ben ik als luisteraar in een meditatieve stemming gekomen of het stuk is alweer afgelopen. Waar Einaudi, Beving en Ten Holt in hun muziek ruimte kunnen scheppen voor een geleidelijke onderdompeling, biedt Alcocer muzikale miniaturen. Zijn Ideas zijn als emotionele trailers: ze roepen een wereld op, maar voordat je er helemaal in bent ondergedompeld, is het alweer voorbij.
_De kracht van de miniatuur
Toch kun je Alcocers composities vergelijken met de zeer korte verhalen (ZKV's) van A.L. Snijders. In een paar zinnen wist Snijders een hele wereld op te roepen. De tekst eindigt, maar het verhaal gaat in het hoofd van de lezer verder. Zo bezien hoeft de beknoptheid van Alcocers muziek geen tekortkoming te zijn. Het is de kunst om met weinig middelen een wereld op te roepen die groter is dan het kunstwerk zelf.
Alcocer lijkt zich bewust van zijn voorkeur voor het korte formaat. In een interview vertelt hij dat hij probeert langere composities te schrijven, maar steeds de neiging heeft ze in afzonderlijke stukken op te delen. Een compositie van zes minuten wordt dan bijvoorbeeld opgesplitst in vier korte stukken. Dat verklaart waarom zijn muziek fragmentarisch aandoet. Enkele dagen voor het concert verscheen zijn nieuwe EP Music for Silhouettes, met zes stukken die samen nog geen kwartier duren.
De korte vorm heeft gevolgen voor het concert als geheel. Ik mis nog een overkoepelende dramaturgie. Niet omdat Alcocer onvoldoende mooi speelt, maar omdat ik de samenhang van het concert als één grote muzikale ervaring mis. De afzonderlijke stukken zijn mooi, maar vormen voor mij nog niet vanzelfsprekend een muzikaal geheel.
De elegante lichtshow draagt bij aan de sfeer. Alcocer spreekt ook enkele keren kort tot het publiek. Het is prettig om hem even beter te leren kennen en zijn stem te horen, al vertelt hij inhoudelijk niet veel over zijn muziek. Iets meer toelichting op zijn muzikale ideeën zou een waardevolle aanvulling zijn geweest.
Een van zijn toelichtingen maakt bijzondere indruk. Alcocer vertelt over een compositie die hij schreef naar aanleiding van het overlijden van zijn grootvader. Het daaropvolgende stuk is prachtig en ontroerend. Ik pink een traantje weg. Hier vallen de eenvoud van zijn muziek en de emotionele zeggingskracht samen.
De korte muziekstukken zetten me aan het denken over mijn eigen kritiek. Hoeveel muzikale tijd is er eigenlijk nodig voor een diepe emotionele ervaring? Kennelijk kan een enkele muzikale miniatuur soms meer teweegbrengen dan een lange compositie.
Wat me opvalt, is hoe verschillende stukken lijken te blijven zweven. Ze krijgen niet altijd een nadrukkelijk afgerond slot. De muziek verdwijnt, maar de emotie blijft hangen.
_Muziek als seculiere spiritualiteit
Alcocer benadrukt dat zijn concert draait om de ervaring en om emoties. Dat raakt aan de kern van dit soort pianomuziek. Er zijn geen teksten die je gedachten sturen, geen ingewikkelde verhaallijnen die je moet volgen. Er is ruimte. Ruimte om te mijmeren, herinneringen op te halen, verdriet toe te laten, verlangens te voelen of gewoon even niets te hoeven.
Muziek kan zo meditatie worden, een spirituele ervaring zonder bovennatuurlijke rimram en zonder voorgeschreven betekenis. Je kunt in je eigen hoofd op reis gaan. De muziek schept de ruimte, maar je vult die zelf in. Misschien is dat wel de mooiste eigenschap van instrumentale muziek: ze kan onze emoties in beweging brengen zonder precies voor te schrijven welke betekenis we daaraan moeten geven.
Leander, die ik ken als een uitzonderlijk goede en altijd tot in de puntjes voorbereide student, heeft plaatsen op de eerste rij geregeld: pal voor de piano, zonder iemand voor ons. Ook na zijn afstuderen blijkt hij uitstekend gezelschap. Het doet me genoegen hem wat beter te leren kennen.
Misschien is de grootste schoonheid van deze avond uiteindelijk niet alleen de muziek. Het is ook de ervaring dat muziek die ik ooit tijdens een filosofieles deelde, via een oud-student naar me terugkeert. Filosofieonderwijs gaat ook over Bildung: over culturele vorming, het ontwikkelen van gevoeligheid en het vermogen het leven te verrijken. Soms krijgt dat onderwijs een onverwacht vervolg, in een concertzaal, met muziek en goede gesprekken.