20 april 2026
Het hemd is nader dan de rok
We leven in turbulente tijden. Ik vraag me soms af hoe de Franse schrijver Albert Camus (1913-1960) naar deze wereld zou hebben gekeken. En of hij opnieuw verguisd zou worden wanneer hij ook nu de medemenselijkheid zou vooropstellen? Het werd Camus, die zich niet liet leiden door ideologie of systemen maar door menselijke waarden, niet in dank afgenomen toen hij aangaf in de eerste plaats aan zijn moeder te denken op het moment dat er onlusten waren in Algiers tijdens de Algerijnse onafhankelijkheidsstrijd. Hij sprak zijn bezorgdheid voor haar uit toen hij de Nobelprijs in ontvangst nam. Zijn woorden werden achteraf verdraaid, als zou hij zijn moeder verkiezen boven gerechtigheid. Voor Camus stond het echter gewoon buiten kijf dat de particuliere mens nooit over het hoofd mag worden gezien in om het even welk conflict. Elke mens heeft recht op zijn waardigheid en zijn bestaansrecht. Geen enkele mens in gevaar mag beschouwd worden als 'collateral damage'. Dat is ook de reden waarom zijn vriendschap met filosoof Jean-Paul Sartre verwaterde. Sartre zag het communistisch geweld door de vingers, wat voor Camus ondenkbaar was.
'Het hemd is nader dan de rok', zo zegt het bekende spreekwoord. Ongetwijfeld was dat ook het geval voor Albert Camus. Maar hij beschikte eveneens over een zodanig groot moreel kompas dat hij ook rekening hield met 'de rok'. Mensen zijn geen objecten, mensen hebben elk hun waardigheid, hun rechten en hun eigen 'hemd'. Geen enkele man, vrouw of kind kan worden beschouwd als toevallige nevenschade in om het even welke oorlog of conflict.
Camus bevond zich aan de humane kant van het spectrum van medemenselijkheid. Aan de andere kant van dat spectrum bevinden zich enkele heren met een ontwricht moreel kompas.
Het zijn zij die voor de menselijke ellende zorgen. Het zijn zij die elke individuele mens ondergeschikt maken aan hun drang naar macht, geld en aanzien. Hoe is het zover kunnen komen dat een tot president verveld magnaat zijn ambt gebruikt om er zelf rijker van te worden, niet vervolgd te blijven en met een alle kanten opschietend beleid niet alleen de grootste sukkelaars maar stilaan de hele wereld meesleept? Of een driest te werk gaande premier en zijn extreemrechtse regering die onaantastbaar lijken. Of door religieuze razernij behepte leiders die hun eigen burgers in de tang houden. Je kan daar niet aan uit. Je staat erbij en je kijkt ernaar. Met groeiend ongeloof. Met de vraag of het zin heeft daar iets over te zeggen of te schrijven?
Zou Camus zich geroerd hebben? Camus stapte op 4 januari 1960 in de auto van zijn uitgever. Dat was niet de bedoeling want hij had een geldig treinkaartje op zak voor Parijs. Hij kwam om toen de autorit eindigde tegen een boom, hij was 46 jaar. Het trieste te vroege lot van een bewonderenswaardig mens. Vriendelijk en verzoenend, zo wordt hij getypeerd in een biografie. Het cynische is dat zijn ideologische opponenten overal lijken mee weg te komen. Ze lijken steeds aan het lange eind te trekken. Hoe lang nog?