24 augustus 2026
Rechtstoestand van Joodse en Arabische Israëli's
Een update
In november 2025 publiceerde Kwintessens een bijdrage van mijn hand over de ongelijke wettelijke situatie en behandeling van Palestijnse Israëli's (PI) in vergelijking met Joodse Israëli's (JI) in Israël. Ondertussen gaat de afbraak van de voorbeeldige democratische staat die Israël bedoeld was te zijn aan verhoogd tempo verder. Het lichtend baken van democratie in een zee van terroristische dictaturen, een beeld dat hier nog steeds luidruchtig wordt uitgedragen door onder anderen Maarten Boudry, heeft weeral flink aan lichtsterkte ingeboet.
In maart 2026 heeft Israël namelijk een wet aangenomen die de doodstraf opnieuw invoert, en dat is een gebeurtenis met grote juridische gevolgen. Hoewel Israël formeel nooit volledig afstand deed van de doodstraf, werd die sinds de executie van Adolf Eichmann in 1962 niet meer toegepast en gold ze in de praktijk als afgeschaft, zoals het hoort in een moderne democratie. De nieuwe wet doorbreekt dat historisch politiek en juridisch taboe en maakt de doodstraf opnieuw mogelijk, maar op een manier die vrijwel uitsluitend Palestijnen kan treffen. Men zegt dat, onder enige internationale druk, de eindversie die door de Knesseth is aangenomen milder is dan de oorspronkelijke voorstellen van de regering.
De doodstraf wordt desondanks ingevoerd binnen het militaire rechtssysteem, en dat systeem is uitsluitend van toepassing op Palestijnen in de bezette Westelijke Jordaanoever. JI's, zelfs wanneer zij dodelijk geweld plegen tegen Palestijnen, worden nooit berecht door militaire rechtbanken, maar altijd door civiele rechtbanken. De nieuwe wet bepaalt dat Palestijnen die in militaire rechtbanken worden veroordeeld voor dodelijke aanvallen op Israëli's (in Israel Defence Forces-taal: ‘fatale inbreuken op de veiligheid’) voortaan de doodstraf kunnen krijgen. In sommige gevallen is het zelfs de straf die moet worden uitgesproken. Daarmee wordt de doodstraf niet alleen heringevoerd, maar ook ingebed in een rechtssysteem dat al lang bekritiseerd wordt vanwege zijn extreem hoge veroordelingspercentages van Palestijnen, vaak met gebruik van ‘bekentenissen’ die onder druk tot stand kwamen.
Hoewel de wet theoretisch een clausule bevat die stelt dat ook JI's de doodstraf kunnen krijgen wanneer zij doden ‘met de bedoeling de staat Israël te vernietigen’, is het volgens juristen duidelijk dat deze formulering in de praktijk alleen PI's kan treffen. JI's die Palestijnen doden, worden immers niet vervolgd onder deze hoofding. De politieke context waarin de wet tot stand kwam, maakt bovendien duidelijk dat de wet bedoeld is als instrument tegen Palestijns geweld, niet tegen geweld van Joodse extremisten.
Meteen na de goedkeuring werd de wet juridisch aangevochten bij het Israëlische Hooggerechtshof op drie verschillende gronden: racisme en discriminatie, ongrondwettelijk en in strijd met internationale verdragen. Een uitspraak ten gronde kan nog een paar jaar op zich laten wachten. Ondertussen kan, zoals ook geëist door de klagers, opschorting of bevriezing uitgesproken worden, maar het Hooggerechtshof is die weg (nog) niet opgegaan. De wet is dus formeel van kracht en de uitvoering wordt voorbereid, althans op de Westbank. Zo onthulde Minister Itamar Ben-Gvir[1], de motor van de hele affaire, op 18 augustus officiële plannen voor een te bouwen speciale gevangenisafdeling geheel ontworpen voor ter dood veroordeelden (‘death row’) en met faciliteiten voor de uitvoering van de enige voorziene straf, dood door ophanging.
_Noot
[1] De man die met zijn stroom uitspraken 'het menselijk etiket van Gazanen wegneemt en daarmee de rem om grenzeloos geweld te plegen' (volgens o.a. Christophe Busch) en tegelijk vraagt dat 'er elke nacht 30 à 40 doelgerichte eliminaties moeten zijn in Gaza, niet enkel zij die een specifieke dreiging vormen'. Zo heb je een wet over doodstraf geeneens nodig. Veel ruwer moet het niet worden, toch?