Kwintessens
Geschreven door Nick De Clippel
  • 425 keer bekeken
  • minuten leestijd
  • Reacties

27 juni 2022 Turing, Lamda, Verstraete … en de anderen (*)
Een boutade: een echte vriend is niet degene met wie je tot laat op de avond diepzinnige gesprekken kan voeren, maar iemand waarmee je tot in de vroege uurtjes complexloos onzin mag uitkramen. Daarom is niet gezegd dat het omgekeerde ook waar is. Ik weet niet of de onlangs in opspraak gekomen docent en praktijkassistent aan de Universiteit Antwerpen vriendinnen waren (het gaat hem uitzonderlijk niet om witmannen), maar ik acht het uit hoofde van bovenstaande boutade niet onwaarschijnlijk. Daarmee wil ik dus zeker niet insinueren dat wat ze vertelden helemaal koosjer was, maar wel – het risico op snoeiharde kritiek neemt hier toe – dat het vooral om onzin ging. Dwaas geleuter dat helemaal niet bedoeld was voor het publieke debat waar het nu voorwerp van geworden is. Een beetje smalltalk om elkaar te plezieren. De terreur in Orwells '1984' bestaat er evenwel in dat iedereen overal en altijd in de smiezen wordt gehouden. Dat moment bleek aan de UA eventjes bereikt. Overigens heb ik al veel racistischer praat gehoord dan wat die fatale dag in de collegezaal onbedoeld werd vereeuwigd. Ik ben het uitdrukkelijk niet eens met wat verteld werd, maar helemaal gespeend van realiteit was het niet. Dat sommige personen van Noord-Afrikaanse origine het eigen accent wel eens durven cultiveren, weten we dankzij Kamal Kharmagh. Dat de charidim een gesloten gemeenschap vormen, valt zelfs in Tel-Aviv niet te ontkennen …
Iets gelijkaardigs was Lieven Verstraete ook al overkomen. Die vleesgeworden journalistieke rechtgeaardheid krijgt van ons moeder de communie zonder biecht, maar hij mag bijna verzaken aan Terzake. Zoveel deining, zoveel storm in een glas water had het nieuwsanker niet verwacht toen hij putte uit zijn rijke vocabulaire en helaas een gecanceld woord opviste. Verstraete weet vanaf nu dat hij zijn woordenschat beter angstvallig bewaakt, of liefst beperkt. 'Veroveren' was ongepast. In de Marie-José-blokken in Molenbeek woont nog 9% van 'zuiver Europese origine' (De Tijd, 27/3/2021), maar zo'n gegeven heeft uiteraard niets met verovering te maken. Die term is voorbehouden voor wat de Romeinen, de nazi's en de Russen doen of deden. De etymologie van het woord ziet de term overigens pas in de zestiende eeuw opduiken als synoniem voor 'bemachtigen'. Mogelijk had Verstraete veeleer dat in gedachten, wie weet, maar het kalf is hoe dan ook verdronken.
Zelf vrees ik dat een uitzuivering van de woordenschat kritische stemmen van gelijk welke signatuur beperkt, dat humor er moeilijk door wordt en dat enkel een pensée unique nog het hoge woord zal kunnen voeren. Maar ach, de nieuwe wind die door de debatten waait, heeft zijn prijs. En voor sommigen is die vandaag aan hoge inflatie onderhevig. De uitdrukking 'het vrije woord' refereert misschien ook aan vrij als loslopend, spelend en struikelend, als een kind, zelfs al horen daar geschaafde knieën en vermanende vingers bij.
Als kind vond ik het leuk om ogenschijnlijk willekeurige afgedrukte puntjes met elkaar te verbinden, waarna een verrassende tekening tevoorschijn kwam. Als volwassene kan men iets gelijkaardigs doen met nieuwsfeitjes. Dat brengt mij naadloos naar LaMDA. Wie die term googelt, komt uit bij ofwel de London Academy of Music and Dramatic Arts of bij het acroniem voor een nieuwe supercomputer die naar eigen zeggen zelfbewustzijn zou hebben. We hebben een voorkeur voor het eerste, maar het gaat hier om het tweede. De geboorte van een apparaat met zelfbewustzijn werd al in 1936 door Alan Turing vooropgesteld. In de naar hem genoemde test wordt het onmogelijk een (niet zichtbare) computer van een mens te onderscheiden op basis van wat hij vertelt in wat we vandaag een chat noemen. Of zo'n computer zich vrouwelijk, mannelijk of non-binair voelt, laten we hier gemakshalve buiten beschouwing, ook al ging de test van Turing precies over de herkenning van die kwaliteiten. Lamda haalde zijn niveau door – lapidair gezegd – snel een paar keer het hele internet te lezen en de relevante info te onthouden. Wat Google evenwel niet wil, is dat de kleine de vermoede bias van het net overneemt en daardoor – terecht of onterecht? -- beschuldigd zou kunnen worden van white supremacy, waarmee hij op hetzelfde beklaagdenbankje als Verstraete of het infernale duo dames van de UA zou thuishoren. Dat doet vragen rijzen over de haalbaarheid van ofwel de Turingtest, ofwel het ethische minimum. Een mens is een groepsdier dat zich in belangrijke mate identificeert met anderen en hun meningen. We gaan betekenisvolle relaties aan door met anderen onzin uit te kramen en occasioneel irrationele standpunten in te nemen. En dan wordt het opletten geblazen … Als Lamda zou spreken zonder bias, zonder foute woorden en domme uitlatingen, zou hij dan niet onderuitgaan op de Turingtest? Het is niet de bedoeling dat om het even wat goedgepraat wordt, maar een tekstenjacht waarbij alles de luizenkam passeert, lijkt me geen goed alternatief. 'Zeg niet' wordt dan algauw 'zeg niets'.
(*) Met dank aan Claude Sautet.
Kwintessens
Nick De Clippel is master in de filosofie (KULeuven).
_Nick De Clippel -
Meer van Nick De Clippel

_Recent nieuws

Bekijk alle nieuwe berichten

_Populair nieuws

Bekijk meer populair nieuws