2 juli 2026
De koning van Brugge en Breda
Het verhaal van de ballingschap van de Britse koning Charles II (1630-1685) die, ondanks een gedwongen verblijf van 30 jaren buiten Groot-Brittannië, de bijnaam de The Merry Monarch kreeg toebedeeld. Dat vraagt toelichting.
Arnout van Cruyningen wijdt bijna 250 pagina’s (waarvan 40 met nota’s en verwijzingen) aan deze vreemde geschiedenis. Vreemd, want zeer uitzonderlijk werd in Engeland een koning onthoofd en zijn zoon veroordeeld tot verlies van de troon en een langdurige ballingschap. De auteur vermeldt haarfijn hoe de monarchie werd afgeschaft en hoe die finaal, drie decennia nadien, kon hersteld worden.
De aanloop naar het doodsvonnis van koning Charles I krijgt bijna éénderde van het boek toebedeeld waarbij de complexiteit van zijn tragisch einde de basis vormt voor dit historisch verhaal: de odyssee van de Prins of Wales, zijn zoon Charles II.
Stewart Charles I was de tweede vorst op de Engelse troon uit het van origine Schotse koningshuis Stuart. Meteen ervaart de lezer hoe dit boek kan boeien door het verweven van leerrijke details doorheen het rechtlijnige verhaal. Zo vernemen we dat de schrijfwijze Stuart is afgeleid van de achternaam Stewart, toegekend aan een functionaris aan de hofhouding van de koning, namelijk de ‘High Steward of Scotland’.
Koning Charles I hield van liturgische schoonheid en van episcopale kerkinrichting, wat niet paste in het heersende stijve godsdienstige protocol in Engeland. Het verzet van de koning tegen religieus fanatisme en parlementaire insubordinatie betekende zijn einde: het Parlement veroordeelde hem, na een slepend en vernederend rechtsgeding, tot de dood. De koning had immers als verdediging aangebracht dat hij als koning alleen aan God verantwoording verschuldigd was en bijgevolg niet aan het Parlement. Hoe dit kadert in de heersende tijdsgeest wordt door de auteur piekfijn uitgelegd.
Bij de uitspraak van het Parlement werd gestipuleerd dat Engeland nooit nog door een afstammeling van Charles I mocht bestuurd worden. Als koningszoon moest Charles II dus het Britse eiland ontvluchten en noodgedwongen in ballingschap leven op het Europese vasteland. De informatie die historicus Arnout van Cruyningen verzamelde om deze omzwervingen te beschrijven is indrukwekkend.
Tijdens het proces en de executie van Charles I verbleef de kroonprins in Den Haag, verder ging de tocht ondermeer naar Parijs, Aken, Keulen, Brussel, Brugge en Breda. Zo leren we ook ‘De Vrolijke Vorst’ kennen: een complexe persoonlijkheid die bovendien allerlei gesimplificeerde facetten toebedeeld kreeg, een man die plezier wilde maken, een koning met een stoet minnaressen. De auteur verwijst ook naar beschrijvingen van biografen die geen zorgeloze playboy terugvinden maar een gehard politicus, ‘listig, manipulatief en cynisch, een overlever in een gevaarlijke wereld’. Een toegankelijk en tegelijk onbegrijpelijk man.
Het zijn vooral de talrijke geciteerde bronnen in het boek die de puzzel samenstellen van een toekomstige vorst waarbij doodsangst finaal wordt onderdrukt door respect voor obstinate standvastigheid, een erfenis van zijn vermoorde vader. Er blijft twijfel bestaan over zijn godsdienstige overtuiging, alhoewel de meeste historici het eens zijn dat Charles II enige sympathie voor het katholicisme vertoonde maar zijn leven lang een protestant is gebleven, ‘zij het van het vederlichte soort en zonder emotionele binding aan de Kerk’. Dat alles met een eigen godsbeeld dat aan koningen wat meer toestond dan aan gewone stervelingen. Is het daarom dat hij bij zeven minnaressen veertien kinderen verwekte, erkende nakomelingen. Pittig detail: via prinses Diana stamt de huidige Prins of Wales William af van twee van hen en is daarmee afstammeling van koning Charles II.
Dit boek is een toonbeeld van gedisciplineerde historische research. Het geraadpleegde bronnenmateriaal staat hiervoor garant. Talrijke illustraties in het boek sluiten hierbij perfect aan door de keuze van schilderijen en etsen uit die tijd. Als een ware kroniek is het verhaal opgebouwd uit verwijzingen afgewisseld met redactioneel bindmateriaal. Soms wordt de leesbaarheid afgeremd door het overvloedig citeren van bronmateriaal. Het resultaat is een wetenschappelijk verantwoord verhaal, een uitdaging waar Arnout van Cruyningen zeer goed weet mee om te gaan.
En finaal leidt de gepleegde research tot de verrassende inhoud van dit boek: er woonde een koning in Brugge en Breda.
Johan Van den Heuvel
