21 juli 2026
Onveiligheidsgevoelens – de paradox
In dit boek wordt het ontstaan en de instandhouding van alle mogelijke onveiligheidsgevoelens ontleed. Maar belangrijker is dat er wordt gekeken naar wat eraan te doen valt en zelfs hoe ze te voorkomen.
Guido Cuyvers studeerde criminologie, seksuologie en filosofie aan de KU Leuven. Zijn doctoraat behaalde hij met een studie over slachtoffers van misdrijven. Samen met zijn betrokkenheid bij maatschappelijk kwetsbare groepen in de samenleving vormt dit de aanleiding om de huidige onveiligheidsgevoelens in kaart te brengen.
De titel Onveiligheidsgevoelens, de paradox geeft weer waar het Cuyvers om te doen is. In een samenleving die nog nooit zo veilig is geweest, overheerst bij vele mensen toch een onveiligheidsgevoelen. Zijn onderzoek spitst zich toe op de oorzaken hiervan en de mogelijkheden om dit te verhelpen.
Het boek bestaat uit drie delen. Deel 1 De onzichtbare architectuur van onveiligheid geeft een overzicht van het ontstaan van de onveiligheidsgevoelens. De paradox tussen de reële (statistische) criminaliteitscijfers en de tegenstrijdige gevoelens komt aan bod. Cuyvers gaat na wat de oorsprong is van deze gevoelens en hoe ze verspreid worden. Stress is hier een belangrijke factor. Hij onderzoekt de verschillende actoren die de mensen beïnvloeden, zoals de continu veranderende samenleving, de grootstad, de globalisering, de digitale overheersing of de oorlogsberichtgeving. Zijn besluit is dat het onveiligheidsgevoelen in lichaam en brein zit en gevoed wordt door sociale en persoonlijke ervaringen.
In deel 2 Uitdagingen van onze tijd beperkt Cuyvers zich tot wat de bevolking tegenwoordig ondervindt. De ecologische crisis was een existentieel ontwaken voor velen. De wereld is plots onzeker geworden. De media vergroten de angst nog omdat onheilspellende berichten nu eenmaal een grotere impact hebben dan goednieuws. In de laatste decennia is daar nog een digitale schaduw overgekomen. Velen voelen zich wegzinken in een computerwereld die zij niet begrijpen, maar er zich ook niet aan kunnen onttrekken. De sociale media hebben een grote impact. Verspreiden van berichten op grote schaal kan tegenwoordig zonder enige controle op hun waarachtigheid. Ook de politiekers bieden geen houvast meer. In een vroegere maatschappij waren er leiders die zeggenschap hadden en een visie op lange termijn boden. Het politiek beleid is tegenwoordig kortzichtig en reikt amper tot een volgende verkiezing. De politiekers zelf hebben geen impact meer en wisselen onverhoeds van idee of van job.
Gelukkig is daar ook nog het derde deel De routekaart naar veiligheid. In vijf hoofdstukken schetst Cuyvers de weg hoe het onveiligheidsgevoelen is af te bouwen. Hij zet de mensen ertoe aan hun leven in eigen handen te nemen. Een uitbreiding is het uitbouwen van een veilige en veerkrachtige samenleving. Het middenveld en de lokale overheden spelen hierbij een belangrijke rol. De overheid kan enkel als een overkoepelende (en subsidiërende) bemiddelaar optreden. Transparantie op elk niveau is belangrijk.
In een Epiloog benadrukt Cuyvers dat er op een volwassen manier moet worden omgegaan met onveiligheid. Absolute veiligheid is immers een utopie en onrealistisch om te verwezenlijken. Veiligheid dient echter een levende vaardigheid te worden en dat is de fundamentele verantwoordelijkheid van iedereen.
Als Addendum voegt Cuyvers nog een uitgebreid verklarend deel toe van de theorieën die in het boek voorkomen. Het is een zeer verrijkend deel waarin op een overzichtelijke manier niet minder dan 19 theorieën een begrijpelijke verklaring krijgen. Een waardevol extra dat je met dit boek meekrijgt.
Cuyvers geeft met zijn werk Onveiligheidsgevoelens een duidelijk inzicht over wat de mensen in de huidige samenleving ondervinden en bezighoudt. Hij heeft dit helder verwoord met duidelijke taal. Opvallend is dat er nergens weinigzeggend vakjargon wordt gebruikt. De vele voorbeelden uit het dagelijkse leven geven een duidelijk bewijs dat nadenken over dit probleem noodzakelijk is. Het boek is een aanrader voor beleidsmakers in het algemeen en voor lokale overheden in het bijzonder. Cuyvers toont aan dat met eenvoudige ingrepen al veel kan worden bereikt.
Paul Van Aelst
