23 juli 2026
Tijd- Een reis door het grootste mysterie van ons heelal
We denken allemaal dat “tijd” een eenvoudig gegeven is, maar zie de ondertitel: een groot mysterie! Sint-Augustinus schreef het al: “Wat is tijd? Als het me niet gevraagd wordt, weet ik het; als ik het wil uitleggen, weer ik het niet.”
Colin Stuart doet met zijn boek een poging om “tijd vanuit een natuurkundig perspectief uit te leggen, maar het is een van de hardnekkigste mysteries, niet alleen van de wetenschap, maar ook van de hele menselijke belevingswereld.”
De titel van hoofdstuk 1 zegt al veel: “De aarde is een beroerde tijdwaarnemer”. Ja, we weten dat een dag 24 uur duurt, omdat in die tijd de aarde om zijn as draait, maar dan zijn we er nog lang niet. Zelfs de definitie van een seconde houdt tegenwoordig in dat je een atoomtijd en een zonnetijd nodig hebt.
Ook in hoofdstuk 2 botsen we op feiten die we kennen en achtergronden die onze monden doen openvallen. Je kan de tijd als versteend beschouwen, als we proberen te achterhalen hoe oud een fossiel is.
Het derde probleem is de lichtsnelheid. Een ster kan al 699 jaar dood zijn eer zijn licht ons bereikt. 300.000 km per seconde is een heel andere tijdmeting dan een auto die er een uur over doet om 100 km af te leggen.
Vanaf hoofdstuk 4 zitten we echt in de problemen: in welke richting verloopt de tijd? Van verleden, naar heden, naar toekomst? Stuart legt uit wat in dit verband het belang van entropie en van de thermodynamica is.
In het volgende hoofdstuk duikt Albert Einstein op met het begrip zwaartekracht en ruimtetijd. Zonder de begrijpelijke uitleg van Stuart, zou ik dit hoofdstuk niet doorworsteld hebben.
Bestaan tijdreizigers? Met aangepaste voorbeelden neemt de auteur ons mee naar gravitationele tijddilatatie, satellieten, muonen en naar het bestaan van een zwart gat. In de film “Interstellar”, wordt een wormgat gebruikt om sneller te reizen in de tijdruimte.
Om te weten of we tijd kunnen stoppen, hebben we een succesvolle kwantumgravitatietheorie nodig en die hebben we nog niet!
Hoofdstuk 9 buigt zich over het “probleem van de grootvadermoord”: kan je terugreizen in de tijd via een wormgat en je eigen opa (per ongeluk) vermoorden of nog beter: Hitler?!
Dat allemaal brengt ons bij het laatste hoofdstuk: “Bestaat de tijd wel?” Sommige van de theorieën lijken sciencefiction, maar worden door wetenschappers al zeer lange tijd onderzocht. Dit schreef Einstein als troost bij het overlijden van zijn goede vriend Besso: “Mensen zoals wij, die geloven in de natuurkunde, weten dat het onderscheid tussen verleden, heden en toekomst slechts een hardnekkige illusie is.”
Dit boek is verschenen in 2023. Het blijft excellent voor wie zich wil verdiepen in wat tijd is en niet bang is om kennis te maken met het blokuniversum of met tijdruimte. Ook degenen die er al iets van weten, worden door Stuart met duidelijke voorbeelden en (minder gemakkelijke) formules geleid naar wat de laatste bevindingen van de wetenschap zijn.
Colin Stuart is een astronomie-auteur. Hij schrijft onder meer voor de Guardian en verscheen in programma’s op de BBC.
Gerda Sterk
Meer van Gerda Sterk
