26 oktober 2026
Wees een man! Voorbij de manosphere
Boeken van politici zijn zelden boeiend. Ze verschijnen tijdens verkiezingscampagnes, met een foto van de kandidaat op de cover, maar al spoedig verdwijnen ze naar de ramsj. Ze staan vol eigen lof, zijn saai en inhoudelijk snel voorbijgestreefd. Dat is niet het geval met ‘Wees een man!’ van Groen-parlementslid Celia Groothedde. Dit boek is een inhoudelijk sterke en goed onderbouwde studie over de positie van veel jonge mannen die terechtkomen in de ‘manosphere’.
Groothedde staat bekend als een bijzonder actieve politica die vanaf 2019 in het Vlaams Parlement zat en in 2024 vanop een nauwelijks verkiesbare lijstduwersplaats toch verkozen raakte in het Brussels Parlement. Ze neemt via interpellaties en opiniestukken geen blad voor de mond en legt de vinger op de wonde in belangrijke maatschappelijke discussies zoals zorg, kinderopvang, armoedebestrijding, vrouwenrechten en gelijke kansen. Regelmatig bekritiseert ze ook het federale asiel- en migratiebeleid dat ze in strijd acht met de Conventie van Genève en het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens.
In het eerste deel van Wees een man! toont Groothedde aan hoe de opvattingen van veel jonge mannen de voorbije jaren verschoven zijn en gecapteerd worden binnen de manosphere, een begrip dat ze omschrijft als ‘een online beweging die in de Verenigde Staten is ontstaan en zich vanaf daar wereldwijd verspreidde, [die] zegt voor mannenrechten op te komen en daarmee ook mannen aantrekt die met problemen zitten, maar is afgegleden naar vrouwenhaat, racisme, pseudowetenschap en samenzweringsfantasieën.’
Het gaat daarbij om jonge mannen die zich weerloos voelen, denken dat ze nooit een vrouw zullen krijgen en daarvoor de schuld leggen bij het feminisme. In meer radicale onlinekringen beschouwen ze verkrachting als een soort vergelding voor het ‘celibaat dat vrouwen hen opdringen’ en keren ze zich zelfs tegen vrouwenstemrecht. Een subgroep zijn de incels (involuntary celibates) die soms overgaan tot gewelddaden. Velen zien dit als hoogst bizarre gedragingen van een kleine minderheid en ver van ons bed, maar Groothedde stelt terecht dat we ons hoogdringend bewust moeten worden ‘van de groeiende invloed van de algemene manosphere op de maatschappij’.
De reden hiervoor is even duidelijk als beangstigend. Steeds meer jonge mannen komen terecht in christelijk-conservatieve, extreemrechtse, wit-nationalistische en zelfs neonazistische groepen die een politieke factor van betekenis worden. Ze willen terug naar vroeger – de jaren vijftig – waarin mannen als kostwinner in het gezin de overhand hadden, en vrouwen alleen dienden om te zorgen voor het huishouden en de kinderen. Dat dit een compleet geïdealiseerd beeld is, blijkt uit het feit dat dit een tijd was waarin intrafamiliaal en seksueel geweld, kindermishandeling en racisme niet alleen frequent voorkwamen, maar ook grotendeels getolereerd en onbestraft bleven. Dat de situatie sindsdien veranderd is, staat buiten kijf. Het aantal echtscheidingen nam toe, vrouwen gingen buitenshuis werken, ze werden seksueel vrijer, abortus werd gedoogd en later gelegitimeerd, ze kregen gelijke rechten. Zelf zie ik dat als een van de meest succesvolle uitlopers van de Mei’68-beweging die resulteerde in een drang naar en realisatie van het zelfbeschikkingsrecht.
Het tij is echter gekeerd. Bekende politici (Trump, Vance, Poetin, Bolsonaro, Milei), superrijke libertariërs (Peter Thiel, Elon Musk), en invloedrijke influencers (Andrew Tate, Nick Fuentes) beïnvloeden elk op hun manier grote massa’s jonge mannen met masculiene, antifeministische en ronduit ondemocratische standpunten. Via sociale media als TikTok en YouTube krijgen tieners al met de paplepel ingegoten dat er een ‘natuurlijk’ verschil bestaat tussen mannen en vrouwen, en zelfs breder tussen volkeren en rassen.
Op 5 november 2024, toen duidelijk werd dat Trump de verkiezingen in de VS had gewonnen, lanceerde de extreemrechtse white supremacist Nick Fuentes via X de slogan ‘Your body, my choice’ als omkering van de feministische slogan ‘My body, my choice’. De slogan van Fuentes kreeg zowel online als op scholen en universiteiten massaal navolging en intimideerde talloze vrouwen. Deze post van Nick Fuentes werd gedeeld op YouTube, Instagram en TikTok en zowat 82 miljoen keer bekeken.
Die omkering van de feministische slogan toont heel goed aan hoe extreemrechts een einde wil maken aan de emancipatorische krachten achter vrouwenrechten en hoe het een hernieuwde mannelijke dominantie propageert.
Die omkering van de feministische slogan toont heel goed aan hoe extreemrechts een einde wil maken aan de emancipatorische krachten achter vrouwenrechten en hoe het een hernieuwde mannelijke dominantie propageert.
Opvallend is dat er ook vrouwen zijn die dergelijke opvattingen omarmen, zogenaamde tradwives. Zij kiezen bewust voor een traditionele rolverdeling in het gezin met de man als kostwinner en de vrouw als huishoudster, kokkin en opvoedster van de kinderen via thuisonderwijs. Een van hen is Hannah Neeleman al gebruikt ze benaming ‘tradwife’ niet, die zich onderwerpt aan haar man, negen kinderen heeft en een boerderij runt – het rurale leven wordt immers verkozen boven de stad. Zij heeft meer dan twintig miljoen volgers op Instagram, wat niet wil zeggen dat die allemaal hetzelfde willen doen, maar het demonstreert de aantrekkingskracht van een levenswijze die tien jaar geleden als achterhaald gold. Voor een deel is dat religieus geïnspireerd – zowel in het christendom, de islam als het jodendom – al zijn er ook vrouwen die hiervoor kiezen omdat de combinatie van werk en huishouden te belastend is.
Een ander fenomeen dat Groothedde aanhaalt is een radicale vorm van pronatalisme, namelijk het verwekken van veel kinderen om de natie ‘gezond’ te houden. Hier komt ook Elon Musk op de proppen, die ‘vindt dat high IQ people meer kinderen moeten hebben’, versta: kinderen van een ‘goede kwaliteit’. Het is een link met het zogenaamde rassenrealisme en de omvolkingstheorie van extreemrechts.
Dat de manosphere aan een opmars bezig is en dat extreemrechts daar garen bij spint, kan na lezing van dit imponerende boek niet langer weggezet worden als een verzinsel. Neem bijvoorbeeld de houding van westerse jongeren tegenover homoseksualiteit. Nadat we rond de eeuwwisseling eindelijk een doorbraak kregen in de maatschappelijke acceptatie ervan, waarbij momenteel in bijna 40 landen het homohuwelijk wettelijk geregeld is – met Nederland als eerste en België als tweede land – zien we vandaag een omslag. Bijzonder genoeg zijn het vooral jongens op middelbare scholen die minder tolerant staan tegenover homo’s, maar ook tegenover andere lgbtq-vormen en transgenders. Opnieuw speelt religie daarin een zekere rol, maar het gaat breder. Zoals Groothedde schrijft horen we ‘dat overal in het Westen jonge mannen conservatiever worden, en jonge vrouwen juist progressiever’. De sociale media spelen daar een belangrijke rol in. Gaybashing is terug van (enigszins) weggeweest.
Even interessant is het laatste deel van Wees een man! Doorheen het boek benadrukt Groothedde “dat de problemen die mannen en jongens aanbrengen reëel zijn”. Sterker nog, ze heeft er begrip voor en schrijft dat “de manosphere een symptoom is van een veel breder probleem”. Daarbij is ze niet mals voor de linkse progressieven die de manosphere veroordelen, maar tegelijk blind en doof blijven voor de sociale ongelijkheid en economische problemen waarmee heel wat jonge mannen te maken hebben. Ze zijn vaker dan meisjes vroegtijdige schoolverlaters en slagen er steeds moeilijker in om een vaste job te krijgen of te behouden. Het gaat om mensen uit de lagere en middenklassen in rijke landen: fabrieksarbeiders en lager geschoolden, goede mensen die, zoals Groothedde schrijft, eerlijk, verantwoordelijk en integer zijn, maar die aan den lijve ondervinden dat ze “de verliezers van de samenleving zijn, weinig hoop voor de toekomst hebben en het gevoel hebben waardeloos te zijn in deze maatschappij”. Sommigen komen nog rond, maar zien hun positie amper of niet verbeteren.
“Als ik de technieken van de manosphere volg, dan geloof ik oprecht dat een flink deel van hun volgers die richting kiest omdat ze met zorgen zitten en daar méér verwelkomd worden dan ter progressieve linkerzijde,” zo luidt Grootheddes harde verdict. Extreemrechts is er volgens haar beter in geslaagd om deze ‘zoekende, trieste, eenzame, wanhopige mannen’ te benaderen en hun taal te beïnvloeden. Velen onder hen hebben geen boodschap aan transrechten, genderneutrale toiletten, roetpieten naast Sinterklaas, of dat een Kerstmarkt nu een Wintermarkt wordt genoemd, als ze hun job en daarmee hun eigenwaarde verliezen. Op die momenten zijn ze ook vatbaarder voor de lokroep van de manosphere die hen doet geloven dat wokisme, het feminisme en vrouwenemancipatie het probleem zijn. Vrouwen moeten dan terug naar de haard en migranten het land uit, zodat er jobs voor mannen vrijkomen, terwijl we goed weten dat ze veel van die jobs, zoals in de schoonmaak, de zorg en de kinderopvang, niet willen doen, zeker omdat ze onderbetaald, onderbemand en ondergewaardeerd zijn. Vanuit de manosphere zit daar ook een soort stigma op: dat is toch niets voor een man!
Zelf verwijst Groothedde ook naar de onmacht van democratische partijen die extreemrechts achternahollen in de foute veronderstelling dat ze zo electoraal aantrekkelijker zouden worden. Wat die partijen moeten doen, is een eigen ambitieus en toekomstgericht programma voorleggen om vooral laaggeschoolde jonge mannen weer hoop en perspectief te bieden. Denk bijvoorbeeld aan de talloze nieuwe volwaardige jobs in renovatie, isolatie en nieuwe energie die er hadden kunnen zijn indien men de Green Deal op volle kracht had doorgezet in plaats van opnieuw fossiele brandstoffen aan te boren of in te voeren. Onze politici moeten ook inzien dat men de jonge generatie mannen en vrouwen niet mag overleveren aan een ongebreidelde vrije markt zonder vaste contracten en sociale bescherming, aan precaire jobs die gegarandeerd geen perspectief bieden op een beter leven, en waarbij je in geval van ziekte of werkloosheid helemaal in de problemen komt. De sterkte van dit boek is dat Groothedde zich niet afzet tegen die jonge mannen die de sirenenzang van extreemrechts volgen, maar hen net goed begrijpt. Het zijn geen ‘domme onnozelaars’ zoals sommigen beweren, zo schrijft ze, maar vaak gewoon mensen die de zin van het leven verloren zijn.
Met Wees een man! schreef Celia Groothedde een goed opgebouwd, rijk gedocumenteerd en genuanceerd boek. Zonder in partijpropaganda te vervallen toont ze hoe de manosphere gedijt op de onzekerheid van jonge mannen, en ook vrouwen, die in een snel veranderende wereld hun houvast verliezen en zich aangetrokken voelen door het extreemrechtse discours. Een boek dat breed gelezen moet worden, en dat progressieven van alle gezindten zou moeten aanzetten om weerwerk te bieden.
Dirk Verhofstadt
