19 januari 2026
De wereld en ik
Tot mijn eigen verbazing, blijk ik een leeftijd te hebben bereikt waarop ik ongevraagd aan onbekenden vertel hoe oud ik ben. Dat fenomeen deed me denken aan de tijd toen mijn grootvader iets ouder was dan ik nu ben. Zijn dochters waren het toen erg oneens over hoe problematisch zijn verminderde besef van de wereld was, en een van mijn tantes vond dat hij op zijn leeftijd het recht had om in zijn eigen wereld te leven. Toen vond ik dat niet echt een geweldig idee, maar de laatste maanden ben ik beginnen twijfelen.
Je kunt het ook gewoon omdraaien: is deze wereld nog echt iets voor mij? Hoe verder de jaren twintig van deze eeuw duren, hoe minder dit mijn wereld is. Het is de laatste tijd een beetje zoals in dat lied van Mahler: 'Ich bin der Welt abhanden gekommen' (ik ben van de wereld af), maar minder romantisch en omgekeerd: 'Die Welt ist mir abhanden gekommen'. Mijn schuld is het niet: de wereld is begonnen.
Nu is mijn ochtendlijke zoektocht naar nieuws van de wereld een stuk eenvoudiger geworden nadat ik vorig jaar besloot om niet langer mijn nog restende tijd door te brengen in de helse krochten van Facebook en andere sociale media. Die vrijwillige beperking van mijn digitale wereld leverde me al veel tijd en levenskwaliteit op, hoewel ik voorlopig Instagram nog heb: minder woorden en dus ook minder kans op haat en domheid. En toch wil de heer Zuckerberg me nog elke dag verleiden om naar Threads te gaan, waar ik overigens volgens hem elke week een tiental volgers meer heb.
Met Instagram wou ik toch nog een oogje op de nepwereld houden, al was het maar om te weten wat mijn oudere kleinkinderen uitspoken (die zaten al veel langer niet meer op Facebook), maar de wereld van die andere acht miljard mensen sijpelt zo toch weer binnen, en die zijn echt niet alle acht miljard even interessant. Wil ik echt weten wat u gisteren op uw bord had of dat uw hondje voor de derde dag op rij heeft overgegeven? Of dat er weer eens iemand beroemd is geworden door domme dingen te doen?
Wat Rutger Bregman ook mag beweren, een flink deel van die wereldbevolking deugt niet. Zelf zet ik alleen nog foto's van mijn jongere kleinkinderen op wat ik nu Insta noem: van mijn oudere kleinkinderen weet ik dat niemand nog 'Instagram' zeg. Toen kreeg ik een mail van een oudstudent die ondertussen in de wereld van digitale factcheckers werkt en daarom regelmatig bedreigd wordt door lieden met een alternatieve opvatting over wat feiten zijn. Hij verwittigde me dat ik maar beter het bereik van mijn berichten op Insta kon veranderen omdat in de wondere digitale wereld zelfs onschuldige foto's van kinderen misbruikt worden. Voortaan zijn mijn foto's dus alleen nog zichtbaar voor vrienden. Of wat daar in de digitale wereld voor doorgaat.
Welk deel van de wereld heb ik gemist, in meer dan een jaar zonder Facebook, Twitter enzovoort, nu ik alleen nog digitale kranten en tijdschriften lees en naar het nieuws kijk op tv? Ik krijg in elk geval via de gewone media al meer dan genoeg nieuws over youtubers en tiktokkers die ruzie maken, de wet overtreden, die autistisch blijken te zijn of bij wie iets heel hard 'is binnengekomen'. Dat is een wereld die ik niet gauw zal missen.
Maar mijn anderhalf jaar met uitsluitend Insta leerde me ondertussen wel hoe verslavend het medium is. Nu en dan zet ik een foto van een echt wel schattig kleinkind op Insta en controleer ik hoeveel hartjes dan wel duimpjes de foto krijgt. En dan ben ik ontgoocheld als het er minder zijn dan de vorige keer (niet zestien maar veertien). Wat voor een Pavloviaanse nonsens is dat? Geen wonder dat ik blij was toen ik iemand las (in een papieren boek) die terloops maar terecht de gebruikers van sociale media 'slachtoffers van sociale media' noemde.
Sinds begin vorig jaar zijn we allemaal slachtoffers. Ik wil nog geloven dat hij het niet bewust doet, maar de huidige president van de Verenigde Staten van Amerika is nu al een jaar lang verantwoordelijk voor een duidelijke daling van mijn levenskwaliteit. Elke ochtend zet ik mijn iPad aan met slechts één verwachting: wat voor een enormiteit heeft hij nu weer gedaan? Maar ook gedurende de hele dag (de man slaapt nauwelijks) komt hij met nieuwe schendingen van mensenrechten, van de goede smaak, of gewoon van elementair fatsoen. Karl Marx schreef dat de geschiedenis zich soms herhaalt, eerst als tragedie dan als klucht, maar iemand had ons mogen verwittigen dat dit niet het niveau van Monthy Python maar van FC De Kampioenen zou zijn.
Het presidentschap van Trump (als we dit gebeuren nog zo mogen noemen), is helemaal anders dan in zijn vorige termijn. Vanaf de eerste dag ('Golf van Amerika') volgde Trump een strategie die in de Golfoorlog was uitgetest: shock and awe, ontzetten en verbijsteren. Zuigrietjes moeten weer van plastic, het ministerie van Onderwijs wordt afgeschaft, net als de hulporganisatie USAID, de helft van het Witte Huis wordt afgebroken, er is plots een ministerie van Oorlog. Elke dag gebeurt er iets: dan laat hij veroordeelde criminelen vrij of stelt hij influencers aan op verantwoordelijke posten. Of beledigt hij reporters of politici die niet slaafs genoeg doen wat de keizer heeft beslist, ook al weet hij een paar dagen later niet meer wat dat was. Topambtenaren die aarzelen om zijn vaak onwettige eisen uit te voeren, worden ontslagen en vervangen door minder gekwalificeerde personen.
Trump laat zich omringen door liegende bullebakken (m/v) zonder relevante opleiding of ervaring, maar wel met een nieuw samengesteld gezicht (Mar-a-Lago face). De minister van verdwijnend onderwijs heeft haar sporen verdiend als CEO (zeg maar eigenaar) van een worstelimperium (World Wrestling Entertainment), maar de meest vechtlustige supporter van Trump is wellicht zijn spirituele adviseur Paula White-Cain: in naam van haar baas voert zij oorlog tegen de demonen die de president belagen in wat ze zelf 'spiritual warfare' noemt. Haar officiële taakomschrijving is 'Senior advisor to the White House Faith Office' en dat laatste is een instelling die door Trump is uitgevonden: eerdere presidenten geloofden nog in de scheiding van kerk en staat. White begon als een eenvoudige televangeliste maar was daarbij zo efficïent dat ze een appartement kon kopen in Trump Tower. Dat maakte de Donald zo nieuwsgierig dat hij haar show op tv ging volgen, waarna hij plots het Licht zag.
Naast zijn eigen familie houdt Trump namelijk van mensen die uit het niets komen en een goede manier vinden om stinkend rijk te worden door lucht te verkopen (worstelen, casino's, bitcoins, influencen, religie of andere drugs), met andere woorden rijk worden door arme mensen te bedriegen. Kijk maar naar de lijst met mensen die Trump gratie gaf.
En dan heb ik het nog niet gehad over de MAGA-influencers zoals de neergeschoten Charlie Kirk. In de Verenigde Staten waren al langer gewiekste kerels (m/v) aan het werk die merkten dat ze op sociale media meer reacties kregen met extreme uitspraken. In de VS is de sky dan snel de limit en plots leef je in een cultuur met steeds waanzinniger samenzweringstheorieën.
Dat land is altijd diep verdeeld geweest, anders hadden ze de natie wel een andere naam gegeven. En het lelijke deel van Amerika dat nu aan de macht is, bleef lang voor ons verborgen omdat hun kranten en tijdschriften niet in Europa worden gelezen, hun radiostations ons niet bereiken en omdat we lang dachten dat NBC, CBS en ABC de enige tv-stations waren. Maar dan kwam er kabeltelevisie en Fox News, en nog later het internet en sociale media waarop we alleen nog nieuws krijgen dat algoritmisch gefilterd is om ons zo extreem mogelijk te bevestigen in onze vooroordelen.
Ondertussen werd iedere pipo met een smartphone een influencer of lekenjournalist. Kijk naar de beelden van de bezetting van het Capitool: de helft van die kerels (m/v) maakten het de politie later een stuk eenvoudiger door hun eigen misdaden te delen met hun 'volgers' thuis. Het businessmodel is uiterst eenvoudig: je maakt veel lawaai, daagt de politieke tegenstander uit door hem (m/v) al filmend een confronterende vraag te stellen en dan hard 'al wat je zegt ben je zelf' te roepen. Het filmpje wordt dan na een grondige edit als 'content' op het net gegooid, en met een beetje geluk is er wel een rijke rechtse organisatie die jou gaat sponsoren. Charlie Kirk wordt op Wikipedia een 'entrepreneur' genoemd en dat was hij ook: samen met een van de Trump-zonen richtte hij een firma voor 'venture capital' op met fondsen van onder meer de techoligarch Peter Thiel. De firma doet aan wat ze zelf 'patriottisch kapitalisme' noemen en kreeg ondertussen al driekwart miljard van de Trump administratie toegeschoven. En dit is maar een van de organisaties die geen ander doel lijken te hebben dan Trump en de bevriende tech oligarchen nog rijker te maken. Dit is corruptie op een ongekende schaal, of zoals Trump zelf zou zeggen, like you've never seen before.
Dat is het echte verhaal van Charlie Kirk van wie de MAGA-beweging met hulp van de weduwe een nieuwe Horst Wessel wil maken. En Kirk was niet alleen: de verkiezingen van vorig jaar werden in belangrijke mate bepaald door rechtse provocateurs met invloed op een generatie kiezers die hun nieuws uitsluitend van de sociale media halen en die door dezelfde parameters altijd bij dezelfde rechtse schreeuwlelijken terecht komen. Dan besef je dat Trump en de zijnen het wel degelijk expres doen: zij volgen de ijzeren logica van de influencers (kijk naar mij, kijk naar mij, kijk naar mij).
Donald Trump is niet alleen de influencer-in-chief, zijn presidentschap volgt de ijzeren influencerlogica: hard roepen (IN HOOFDLETTERS) via zijn eigen social medium (dat niet toevallig 'Truth Social' heet), met elke dag verse content, liegen dat je zwart ziet, argumenten van tegenstanders negeren en hen beledigen, lawaai maken, en vooral, heel veel geld verdienen.
Denk niet dat dit een rechtse samenzwering is: het is gewoon de logica van de sociale media. Voor elke rechtse influencer is er wel een linkse youtuber of tiktokker die MAGA-kiezers dom noemt of fake filmpjes maakt of doorstuurt. En die de uitspraken van Trump nog erger maakt dan ze al zijn, en je daarbij vanuit een apart venstertje in het hoekje van het scherm ernstig hoofdschuddend aankijkt voordat hij (m/v) met een zogenaamde 'analyse' komt. Zo winnen Trump en zijn tech bros twee keer, want in deze wereld van aandachtzoekers bestaat er geen slechte reclame. Lawaai maakt altijd iemand rijk.
Die wereld ben ik dus liever kwijt. Nu moet ik alleen nog een andere zien te vinden.