13 juli 2026
Zo blijmoedig de dood ingaan
Om dit allemaal te verwerken had ik een wandeling nodig. Mijmerend liep ik de ruim drie kilometer van het Haagse Statenkwartier naar het centraal station. Hoe zou het de volgende keer met haar zijn?
De afgelopen weken had ik haar driemaal opgezocht; iedere keer was het voortschrijdende lichamelijke verval aangrijpend om te zien en vooral om te voelen. Bij de voorzichtige omhelzing voelde ik haar toenemende broosheid. Zou ze de volgende keer niet een levend lijk zijn? Moest ik haar en mezelf niet zo’n ontluisterend afscheid besparen?
Ik liep te gniffelen bij het ophalen van het gesprek van zo-even. Haar lijf was dan wel weggekwijnd, maar in haar geest was ze zichzelf gebleven. Als vanouds haalden we grinnikend herinneringen op aan onze jeugd in de katholieke diaspora van Den Haag. Wat hadden ze ons veel wijsgemaakt, al voordat we in 1956 samen in dezelfde brugklas van het lyceum belandden. Het was voor het eerst dat zij en ik in een gemengde klas zaten. Onze roomse middelbare school was niet alleen in dit opzicht een novum. Ze was de eerste die niet door paters of nonnen werd geleid. Het geloof deed zich wel gelden, bijvoorbeeld in artikel 14 van het schoolreglement: 'De kleding der meisjes zij eenvoudig en zedig, overeenkomstig katholieke opvattingen dienaangaande’. De roomse god wilde nu eenmaal rokken zien. Nou goed, de meisjes die soms van ver uit het Westland kwamen aanfietsen, mochten wel met een lange broek onder hun rok aankomen, maar moesten die meteen in de toiletruimte uitdoen. Eens kwam een meisje huilend van de kou de les Latijn binnen. De lerares knielde om haar voeten warm te wrijven. Zo dienstbaar heb ik me als leraar nooit opgesteld …
Onze leraren waren overigens de kwaadsten niet. Wel had de rector de gewoonte om sommige meisjes – niet die klasgenote – bij een persoonlijk onderhoud op de knie te nemen. Hij hield ons voor dat wij werden opgeleid om als elite binnenkort het land te besturen, want weldra zouden de katholieken de meerderheid vormen; inderdaad werd in het protestantse kamp de uitslag van de volgende volkstelling met angst en beven tegemoetgezien. Niet veel later begon de grote ineenstorting, een verval van de roomse Kerk in de noordelijke Nederlanden die te vergelijken is met de reformatie van de zestiende eeuw.
Met zulke herinneringen waren we als vanouds genoeglijk aan het kouten. Hoewel door mijn keuze voor Nijmegen als studiestad er flinke leemtes ontstonden, hadden we toch een leven lang regelmatig contact onderhouden, de laatste tien jaren zelf intensiever dan voorheen; we maakten gezamenlijk met onze partners museumbezoeken.
Ja, we hadden al vrij gauw het geloof als aperte onzin afgeschud, hadden we weer eens vastgesteld. We wisten dat er na de dood niets is. Ook nu, op haar sterfbed, beaamde ze dit vooruitzicht met een glimlach. Maar stel je voor dat er straks toch iets zou zijn? Dan zou ze zich knap belazerd voelen. Ach, zei ik, als er een almachtige, genadige god was, zou hij toch ieder geven wat-ie wenste: ons dus het grote niets.
Met die stroom goede herinneringen liep ik door mijn Den Haag. Hoe zou het zijn bij een volgend bezoek? Dit keer had ze laten weten me nog graag te zien. Maar misschien wilde ze zich verder niet in haar uiterste aftakeling laten zien – een Vlaamse vriend van mij sloot zich in zijn laatste weken helemaal af. En zou ik zelf niet liever deze laatste goede ontmoeting koesteren?
Het dilemma loste zichzelf prompt op: vijf dagen later stierf ze, na een vriendschap van 70 jaar …