Kwintessens
Geschreven door Nick De Clippel
  • 2325 keer bekeken
  • minuten leestijd
  • Reacties

11 februari 2022 Vragen van een lezende witman (deel 2)
Mag ik een en ander even uitbreiden naar een paar andere processen die tegen de witman lopen?
Ik las onlangs in mijn krant een diatribe tegen de misdaden van het vroegere kolonialisme en het actuele neokolonialisme. De schrijfster schreef erbij dat het jazeker (sic) altijd om mannen gaat. Impliciet had ze het over witmannen. Dat valt in die mate moeilijk te ontkennen dat het eigenlijk om een lapalissade gaat, onder referentie aan alweer een witman, want de godganse geschiedenis hebben vooral die witmannen de geschiedenis gemaakt. Maar worden hier geen twee dingen te snel op een hoopje gegooid? Niet elke man is wit en niet elke blanke is man.
De geschiedenis is altijd al zeer onrechtvaardig geweest. De Joden hebben haar nauwelijks overleefd. De Romeinen hebben de superdiverse troepen van Spartacus niet gespaard. De Mongolen waren gevreesd voor hun wreedheid. De Azteken offerden hun eigen kinderen aan de goden. De Arabieren castreerden al hun Afrikaanse slaven. De Oeigoeren hebben het niet voor de wind in het land van Xi … In zowat alle uithoeken van de wereld vonden archeologen en andere onderzoekers van de prehistorie indicaties van slavernij en kolonisering. Dat laatste las ik toch in dat boek van Graeber en Wengrow. Het kan de lezer niet ontgaan dat het niet enkel de witman is die buiten de lijntjes heeft gekleurd. Wreedheid, uitbuiting, verovering, verdrukking … Het is veeleer een antropologisch gegeven, dan een fout in het DNA van de witman. Even terug naar vrouwen: stonden die steevast aan de zijlijn hun protest te verbijten of stopten ze stevige boterhammen in de lunchbox van hun krijgers? Wat vertelden ze aan hun dochters en zonen?
_De schaal en de weegschaal
Heeft de witmens (M, V, X) ook niet het meeste goed gedaan? Dat laatste kan je op twee manieren lezen: het meeste goed en het meeste goed. Heb ik van de witmens geen goede filosofieën gelezen? Heeft hij (V, M, X) geen goede politieke systemen op poten gezet, betrouwbare wetenschap ontwikkeld en de fiets uitgevonden … Dat gebeurde uiteraard niet omdat hij (V enz.) wit was. Die huidskleur is een evolutionaire aanpassing aan snertweer, meer valt daar niet uit af te leiden. De grote sprong voorwaarts had in principe overal ter wereld kunnen gebeuren, maar door een contingente samenloop van gunstige omstandigheden gebeurde dat bij de witmensen die daardoor vanaf het herfsttij der middeleeuwen in alles en nog wat beter werden dan andere aardbewoners. Daardoor kreeg de witmens snel een numeriek overwicht, wat gecombineerd met steeds meer technologie vanaf de renaissance voor een verpletterende overmacht zorgde.
Er is echter niets dat erop wijst dat niet-Europeanen het moreel gesproken beter zouden hebben aangepakt. Ik lees dat de Irokezen in de 18e eeuw vrij snel vuurwapens bemachtigden. Het eerste wat ze daar mee deden was niet voor eten zorgen, maar rivaliserende stammen beschieten (de Beveroorlogen). Een omvangrijke Arabische slavenhandel ging de Europese vooraf. Polynesiërs verknoeiden in een mum van tijd de biodiversiteit van elk eiland dat ze koloniseerden. Ik kan zo nog een tijdje doorgaan. Misschien is de schaal waarop en de efficiëntie waarmee het Westen overal te werk is gegaan, het enige significante verschil met andere culturen, maar is dat een moreel verschil? Dat de witman de grote boeman geworden is, is voor een significant stuk een vorm van moral luck, wat zowel good luck als bad luck kan zijn en betekent dat de mate waarin men met de vinger gewezen mag worden, afhankelijk is van zowel antecedenten als actuele omstandigheden en de kennis van de mogelijke consequenties van zijn (X, V, M) daden. Dingen die vaak helemaal aan het subject ontsnappen. Men kiest niet met welke waarden men wordt opgevoed. De Spanjaarden hadden geen idee dat ze rond 1500 de indianen besmetten met ziektekiemen waartegen die nul immuniteit hadden, met massale sterfte tot gevolg. Op de terugreis wisten ze evenmin dat de syfilis die ze meedroegen al snel voor een paar miljoen doden in Europa zou zorgen. Amerika was toen zeer dun bevolkt, Europa was in vergelijking zeer dicht bevolkt, maar in absolute cijfers waren de cijfers aan beide kanten van de oceaan dramatisch. De eerste kapitalisten hadden geen weet van de ecologische ravages die ze uiteindelijk zouden aanrichten. Voor Cecil Rhodes was het echt een probleem om niet daadwerkelijk te geloven in de superioriteit van de blanke man (en vrouw). De uitleg over moral luck staat te lezen in een bekend essay van Thomas Nagel met dezelfde titel. Het laatste zinnetje van die tekst stelt dat  ' … al wat we doen behoort tot een wereld die we niet gemaakt hebben'. Anders gezegd, we maken allemaal deel uit van een geschiedenis zonder aanwijsbare start en zonder doeloorzaak en dobberen daarin mee zonder veel inspraak. Tot het uiterste doorgetrokken is moral luck nagenoeg een vrijspraak van om het even wie voor om het even wat. Dat kan niet de bedoeling zijn, maar het tegendeel – de zondebok – is evenmin zinnig. Er is daarnaast ook zoiets als verantwoordelijkheid en aansprakelijkheid, al zijn die termen meer het domein van juristen. Maar de vraag blijft of het vertoog van de witman slechter is dan een ander enkel en alleen omwille van de cijfers.
_De onverwachte vennoot
En dan nog iets. Hoe het kwaad in de wereld kwam, is een kluif voor de theodiceeërs. Hoe we het er weer uit krijgen, lijkt me zaak voor iedereen. Dus, tenzij we (M, X, V) hem echt als de bron van alle kwaad willen zien, ook voor de witman. Heeft hij niet uit eigen beweging dingen gedaan om de slavernij af te schaffen, om de kolonies vrij te maken? Is het stemrecht voor vrouwen niet door een mannelijk parlement goedgekeurd? Is met andere woorden de witman geen goede vennoot in de strijd tegen alles waarvan hij beticht wordt? Zoveel vragen. Zoveel nood aan betere verhalen.
Lees hier het eerste deel van dit essay van Nick De Clippel.
Kwintessens
Nick De Clippel is master in de filosofie (KULeuven).
_Nick De Clippel -
Meer van Nick De Clippel

_Recent nieuws

Bekijk alle nieuwe berichten

_Populair nieuws

Bekijk meer populair nieuws