4 mei 2026
De overbodigen
Een boek met een zwaarbeladen titel die de specifieke ideeën van het hoofdpersonage weergeeft. Herbert is een verwaand bioloog die verwacht de Nobelprijs te krijgen voor zijn werk over het paargedrag bij dieren.
In De overbodigen willen Herbert en Yvonne samen de Cotswold Way lopen. Een meerdaagse wandeling in een mooi landelijk gebied in Engeland. In een opwelling nodigt Yvonne Alicia en Martin uit om mee te stappen. Het zijn de ouders van Ruben die verkering heeft met Marianne, de dochter van Herbert en Yvonne. Herbert omschrijft Ruben als “de lamzak” en vindt hem zijn dochter onwaardig.
De eerste zin van het boek geeft de teneur ervan schitterend weer: “De stemming in de pub was ronduit bedrukt.” Het is de start van de gespannen sfeer waarin het hele verhaal zich zal afspelen. De ontmoeting met twee bewoners op een afgelegen boerderij escaleert tot een gewelddadige daad van Herbert. Wat de echte omstandigheden waren en wat er daarna gebeurde kom je slechts druppelsgewijs te weten in het vervolg van het boek. De onenigheid tussen de vier reizigers groeit gestaag verder en zal uiteindelijk resulteren in een volgende moord. De Engelse politieagent, volgens Herbert ‘inspector Morse’, zal de zaak, ondertussen drie moorden, volledig oplossen. Zijn besluit ligt echter in de lijn van Herberts theorie over het leven. Hij zal de gebeurtenissen als onopgelost doen verdwijnen in de archieven.
De overbodigen is vlot geschreven. Met korte zinnen zorgt Koch voor tempo. De gebeurtenissen volgen elkaar snel op en hij houdt de dialogen direct en snedig. Discussies tussen de vier personages zorgen voor de nodige nieuwsgierigheid. Menselijke relaties en het reageren van de zeer verschillende karakters hierop zijn de leidraad van dit boek. Koch schrijft hierover zeer scherpzinnig en gaat op zoek naar de morele grenzen van zijn vier protagonisten. Met hun reacties op de thuisgebleven kinderen doorgrondt hij verder hun waarden.
In De overbodigen schept Koch de ruimte voor filosofische gedachten. Hij heeft het over het darwinisme en de mensheid in het algemeen. Hij combineert de afgelopen gebeurtenissen met de wereld van de dieren en volgens Herbert komen de mensen daar niet zo mooi uit. Het is niet helemaal duidelijk in hoeverre Koch achter de ideeën van zijn hoofdpersonage staat. Koch heeft deze wel tot de woordvoerder en verteller van het verhaal gemaakt. In de onthutsende ontknoping wordt Herbert door de politie zelfs vrijgepleit van de drie bewezen moorden. In elk geval vindt hij bij de theorie van Herbert de titel van dit boek: De overbodigen.
De overbodigen is een vreemd boek met een onaangename en onsympathieke man als hoofdpersoon. Hij confronteert voortdurend zijn lotgenoten met zijn dwingende gedachten. Zo resulteert dit tot een raadselachtige roman die stapsgewijs aanzet tot het ontwikkelen en toetsen van de aangedragen elementen. Een verhaal om niet mee akkoord te gaan, maar een dat wel genoeg stof biedt om over na te denken.
Paul Van Aelst
Herman Koch werd geboren in Arnhem in 1953. Twee jaar later verhuisde het gezin naar Amsterdam-Zuid. Zijn middelbare school begon hij op het Montessori Lyceum waar hij echter wegens wangedrag werd weggestuurd. Koch is bekend als televisiemaker en auteur. Hij schreef succesvolle romans en korte verhalen. In 2005 schreef hij het ‘Groot Dictee der Nederlandse Taal’. In 2009 won hij de NS Publieksprijs met zijn roman ‘Het diner’ dat later een bestseller werd in de Verenigde Staten.
