21 oktober 2026
Als Europa verliest - Hoe de slag om AI de wereldorde verandert
Dit boekje wil een dringende en toegankelijke waarschuwing zijn voor alle Europese burgers. De auteurs zijn Europese Artificiële Intelligentie (AI) specialisten. Ze brengen een verhaal waarin de Europese welvaartsstaten tegen 2031 hun sociale politiek niet meer kunnen betalen en waarin de Europese Unie uiteenvalt. Het is een fictief en alarmistisch scenario, maar het risico dat het beschrijft, is reëel genoeg om het ernstig te nemen. Volgens de auteurs kan het gevaar alleen vermeden worden als Europa haar investeringen in datacenters en AI-modellen drastisch verhoogt (met honderden miljarden EUR en meer). Niet om de Amerikanen en Chinezen te evenaren -daarvoor is het waarschijnlijk te laat - maar om voldoende weerbaar te worden in een geopolitieke strijd, zolang dat nog kan.
Dit relatief korte boek (omgerekend 65 A4’tjes) is geschreven door in totaal tien auteurs, vooral uit Nederland maar ook uit andere Europese landen. Elke auteur heeft een specifieke expertise in het AI-domein: technisch, geostrategisch, economisch, financieel… Ze hebben geen droog essay of technisch werkstuk geschreven, maar een toekomstverhaal dat begint in 2025 en eindigt in 2031. Deze vorm maakt dit moeilijk onderwerp concreet en leesbaar.
Het verhaal start in 2025, en tot juni 2026 volgt het de werkelijke ontwikkelingen in het AI-domein. Vanaf dan wordt het een fictief scenario voor de volgende vijf jaar. Europa gaat in deze periode proberen autonoom te zijn inzake AI, maar zonder de grote investeringen zoals bijvoorbeeld in de VS (waarvan we vandaag weten dat ze schatting 10 000 miljard USD zullen uitgeven aan de bouw van datacenters). Spijtig genoeg slaagt Europa er nooit in om de beoogde autonomie te bereiken, en de gevolgen daarvan worden almaar dramatischer.
Eerst worden de hackers van deze wereld dankzij het gebruik van AI steeds performanter. Gezien Europa niet over de beste AI-systemen kan beschikken om zich te verdedigen, vallen de Europese IT-systemen massaal ten prooi aan de hackers. In een volgend stadium verliezen Europese bedrijven enorme marktaandelen aan hun Amerikaanse en Chinese concurrenten, die door gebruik van AI grote productiviteitsverbeteringen realiseren. En tenslotte valt de Europese Unie uit elkaar omdat de lidstaten het niet eens worden over de keuze tussen aansluiten bij de VS, aansluiten bij China of toch nog proberen autonoom te blijven.
Is dit nu een scenario dat volgens mij een realistische mogelijkheid is? Laten we eens kijken naar de belangrijkste verwachtingen waarop het verhaal steunt.
1. AI groeit in de eerstvolgende jaren door naar het verhoopte succes: AI wordt onmisbaar voor competitieve ondernemingen en baanbrekend wetenschappelijk onderzoek.
2. De enorme investeringen van de VS en China in datacenters blijken noodzakelijk voor dit succes.
3. Europa blijft aanzienlijk achter in AI-investeringen.
4. Amerika en China gebruiken hun geopolitieke macht om hun AI-capaciteiten in de eerste plaats voor zichzelf te gebruiken en Europa aan zijn lot over te laten (geopolitieke marginalisering noemt het boek dit).
Zijn die verwachtingen nu realistisch en waarschijnlijk?
· Technologische ontwikkelingen en schaal: de eerste twee verwachtingen zijn plausibel, maar onzeker. Mogelijk gaat de verdere ontwikkeling van AI veel trager dan verwacht, en/of blijkt er een overaanbod aan datacenters te zijn gebouwd. In dat geval zou het veel moeilijker zijn om Europa te marginaliseren.
· Europese investeringsachterstand: de derde verwachting lijkt op basis van de huidige trend erg waarschijnlijk, tenzij Europa nu zeer snel het roer zou omgooien. Maar dit laatste lijkt erg moeilijk, gezien de veel beperktere mogelijkheden in Europa om het nodige kapitaal op te halen.
· Geopolitieke marginalisering: de laatste verwachting leek 10 jaar geleden onwaarschijnlijk, maar vandaag niet meer. Het volstaat dat het beleid van de regering Trump wordt voortgezet (die al eens het gebruik van het meest geavanceerde AI-model voorbehouden heeft aan Amerikanen).
De conclusie is dus dat het verhaal van dit boek weliswaar speculatief is, maar toch een reëel risico weergeeft. Wat zou er moeten gebeuren om dit risico te vermijden?
Het boek geeft hier een antwoord op in het laatste hoofdstuk, waarin het hoofdpersonage in 2031 terugkijkt op wat er zich afgespeeld heeft, en vertelt hoe het anders had kunnen lopen. Europa had ervoor moeten zorgen dat het niet gemarginaliseerd kon worden door de VS of China. Hoe? Niet door passief te blijven en te hopen dat AI onder de Amerikaanse verwachtingen zou blijven en dat de hype een zeepbel is. Ook niet door te denken dat we onze welvaart kunnen behouden door AI buiten te houden. Ook niet door te proberen Amerika of China te evenaren. Maar wel door heel snel te beginnen met het uitbouwen van een verdediging. Door massaal te investeren in rekencapaciteit (datacenters) zodat we een kritische schaal bereiken, bijvoorbeeld 20% van de Amerikaanse capaciteit in plaats van de huidige 5%. Door allianties te smeden met andere ‘middenmachten’ zoals Japan, Canada, Zuid-Korea en anderen die beschikken over technologische bottlenecks in de AI-toeleveringsketen (machines voor de chipindustrie, chipfabrikanten, onderzoekscentra, belangrijke afzetmarkten…). Dan is Europa niet meer een louter vragende partij, maar een partner die de grootmachten even hard nodig hebben als Europa hen.
Ik heb dit boek vier sterren op vijf gegeven omdat het op een toegankelijke manier niet alleen overtuigend aantoont welk risico Europa loopt, maar ook een oplossing voorstelt hoe dit risico kan vermeden worden. Mij heeft het boek geleerd dat Europa nu in actie moet schieten, moet durven honderden miljarden aan risicokapitaal inzetten, en zich niet mag verliezen in onnodige bureaucratische reguleringen.
Mark Behets
