16 januari 2026
Leopold Flam herlezen – een jaar lang samen lezen. Een essayproject door Benny Madalijns
In januari 2026 start het Humanistisch Verbond met de publicatiereeks 'Leopold Flam herlezen': een langlopend essayproject rond het werk en denken van filosoof Leopold Flam. Het gaat niet om een losse reeks, maar om een jaartraject, gespreid over vijf thematische delen en zesentwintig essays.
De essays verschijnen tweewekelijks, in de regel telkens op dinsdag. Dat vaste ritme is bewust gekozen: niet om snel bij te blijven, maar om ruimte te laten voor aandacht, herlezing en samenhang. Leopold Flam herlezen is geen actualiteitsreeks en geen campagne, maar een uitnodiging tot traag lezen.
Omdat zo'n traject voorbereiding vraagt, start de reeks met een afzonderlijke introductieweek. In de week van 12-16 januari 2026 wordt het volledige kader toegelicht: het waarom van de reeks, de thematische opbouw en het publicatieritme. In die eerste week verschijnt nog geen essay. Het eigenlijke leestraject begint twee weken later.
De essays volgen een duidelijke beweging: van de oorsprong van het denken, over taal en verantwoordelijkheid, naar grenservaringen en ontbinding. Wie later instapt, kan altijd teruglezen; wie van bij het begin meeleest, volgt stap voor stap de samenhang van het geheel.
Wie dat wil, kan het traject ook schriftelijk vergezellen, via reacties of ingezonden teksten die het lezen begeleiden en vertragen. Niet als debat, maar als een gedeeld spoor van meelezen en herlezen.
Het is een uitnodiging om een jaar lang samen te lezen en na te denken, traag en aandachtig, en iets te doen met de teksten die ons door de filosoof zijn nagelaten.
_Karakterisering van de essays
De essayreeks Leopold Flam herlezen onderzoekt het denken van Leopold Flam vanuit een hedendaagse humanistische gevoeligheid. Niet als historisch overzicht en niet als reconstructie van een filosofisch systeem, maar als een kritische herlezing van vragen rond vrijheid, verantwoordelijkheid en spreken daar waar morele en maatschappelijke zekerheden tekortschieten.
Deze reeks vertrekt niet van afgeronde antwoorden, idealen of methodes. Zij sluit aan bij een humanisme dat zich niet laat funderen op gezag, verlossing of vanzelfsprekendheid, maar dat onderzoekt hoe verantwoordelijkheid kan worden gedragen wanneer rechtvaardiging ontbreekt. In die zin biedt Leopold Flam herlezen geen oplossing en geen sleutel, maar een ruimte voor denken in situaties van morele en maatschappelijke ontregeling.
De reeks vertrekt nadrukkelijk niet van de vraag wie Leopold Flam was, noch van de plaats die hij inneemt in de geschiedenis van de twintigste-eeuwse filosofie. Zij vertrekt van een andere noodzaak: de ervaring dat bepaalde vragen niet verdwijnen, maar telkens terugkeren in andere gedaanten. Vragen die zich niet laten oplossen, maar zich blijven aandienen waar denken zijn vanzelfsprekendheid verliest.
De essays benaderen Flam niet als auteur van een doctrine, maar als een denker van breukmomenten. Niet wat hij verklaart staat centraal, maar waar zijn denken hapert, weigert en opnieuw inzet. Vrijheid verschijnt hier niet als rechtvaardiging of belofte, maar als iets wat gedragen moet worden zonder garantie.
De bijdragen volgen geen chronologische orde en reconstrueren geen intellectuele ontwikkeling. Zij bewegen zich langs breuklijnen: momenten waarop spreken problematisch wordt, denken houvast verliest en handelen geen moreel alibi biedt. Literatuur, kunst en andere denkers verschijnen niet als invloeden of verklaringskaders, maar als grensfiguren – daar waar hun werk raakt aan dezelfde ervaring van ontregeling en kwetsbaarheid.
Leopold Flam herlezen is geen uitnodiging tot navolging. De reeks biedt geen methode, geen leer en geen uitweg. Zij stelt slechts één mogelijkheid voorop: dat denken begint waar men weigert verder te denken dan wat veilig en vanzelfsprekend is. Niet om nieuwe zekerheden te vestigen, maar om ruimte te maken voor een vrijheid die niets belooft en toch verantwoordelijkheid vraagt.
Leopold Flam herlezen – een jaar lang samen lezen. Een essayproject door Benny Madalijns
Het geheel van de reeks bestaat uit vijf delen, met tussenin een scharniermoment en eindigend met een slot en bibliografie, als volgt:
· Deel I: Breuk, oorsprong en het begin van denken
· Deel II: Spreken, taal en de prijs van het woord
· Deel III: Verantwoordelijkheid zonder verlossing
· Scharnier
· Deel IV: De grens: spreken op het punt van ontwrichting
· Deel V: Ontbinding, literatuur en wat blijft
· Slot
· Bibliografie.
· Deel II: Spreken, taal en de prijs van het woord
· Deel III: Verantwoordelijkheid zonder verlossing
· Scharnier
· Deel IV: De grens: spreken op het punt van ontwrichting
· Deel V: Ontbinding, literatuur en wat blijft
· Slot
· Bibliografie.
_Wie was Leopold Flam?
'La misère empêche qu'on croie à tout.' – Albert Camus, Le Premier Homme
Voor een schets van de levensloop van Leopold Flam – en tevens een korte karakteristiek van zijn werk en een bibliografie – verwijzen we naar het artikel gepubliceerd door em. prof. Willem Elias in het Nationaal Biografisch Woordenboek, in juni 2025. De tekst van deze 'biografische notitie' kunt u ook raadplegen op deze website.