4 februari 2026
Praten met de dochters van 'Calvijn'
Wat een vrijdenker van het hiernamaals vindt? Met deze vraag klopten leerlingen van het Calvijncollege aan bij de redactie van het maandblad De Vrijdenker, met het verzoek om een telefonisch interview. Die reformatorische scholengemeenschap in Goes ken ik. Ooit ging ik er namelijk kijken hoe een van mijn leraren in spe het daar deed; op 'normale' gymnasiale afdelingen had hij er niets van terechtgebracht. Zijn achtergrond – vader was een voorganger bij een gereformeerde afsplitsing – maakte hem een vreemde vogel voor de leerlingen. Maar zelfs daar, in het eigen calvinistische milieu, namen de keurige gymnasiastjes hem niet serieus. 'Ja, maar hij was zo rechtzinnig', voerde de conrector aan. 'Maar ik moet hem bevoegd verklaren voor het hele onderwijs en dat kan ik echt niet.'
_Poepbruine rokken voor gepredestineerde vrouwen
Ik keek overigens mijn ogen uit op deze school, waar leerlingen uit heel Zeeland ten koste van urenlang reizen het heil vinden of beter: voor het onheil van de wereld worden behoed. De meisjes droegen poepbruine rokken tot de enkels, want volgens het schoolreglement waren broeken taboe. Enkele meiden paradeerden echter in ijzingwekkend korte minirokjes. 'Je eiste toch rokken, mijnheer de rector?' Desgevraagd deelden de gesprekspartners in Goes me mee dat rokken van diverse lengtes uitdrukkelijk waren toegestaan, maar alleen jongens mochten een broek dragen.
_Kleuteren met hemel en hel
Maar terug naar de vraag over het hiernamaals. Wel, de vrijdenker denkt er niet veel aan en van. Iedere voorstelling van een voortbestaan na de dood is immers een hersenspinsel. Ook over Luilekkerland hoef je je niet de hersens te breken. Het mensdier is tot het verzinsel van voortleven gekomen omdat het zich niet kon neerleggen bij de onherroepelijkheid van de dood. Als enig levend wezen doet-ie aan eigendoding en heeft iets voor hierna verzonnen: reïncarnatie of eeuwig leven. De hemel is dan een bestaan van onvoorstelbaar geluk. Moet dodelijk saai zijn. Het is trouwens vrij onsportief van de christelijke god dat-ie het eeuwige paradijs onvoorstelbaar heeft gemaakt. Dan doet Allah het beter met de belofte van 72 willige maagden voor de mannen en eeuwig dadels eten voor de vrouwen.
Anders dan de calvinisten, voor wie de eindbestemming al vastligt, kunnen moslims en katholieken het eeuwige heil verdienen in de nogal kleuterachtige voorstelling dat braaf zijn wordt beloond met het snoepje van de hemel, maar stout zijn uitloopt op de hel. De vrijdenker doet echter goed, omdat het op zichzelf goed is. Hij gaat ervan uit dat het met de wereld in orde komt, als iedereen zich goed gedraagt. De gulden regel 'wat gij niet wilt dat u geschiedt, doe dat ook een ander niet' dekt alle voorschriften van bijbel en koran, zonder de belofte van een hemelse beloning of de dreiging van de hel.
Anders dan de calvinisten, voor wie de eindbestemming al vastligt, kunnen moslims en katholieken het eeuwige heil verdienen in de nogal kleuterachtige voorstelling dat braaf zijn wordt beloond met het snoepje van de hemel, maar stout zijn uitloopt op de hel. De vrijdenker doet echter goed, omdat het op zichzelf goed is. Hij gaat ervan uit dat het met de wereld in orde komt, als iedereen zich goed gedraagt. De gulden regel 'wat gij niet wilt dat u geschiedt, doe dat ook een ander niet' dekt alle voorschriften van bijbel en koran, zonder de belofte van een hemelse beloning of de dreiging van de hel.
_Hij komt, Hij komt, die goede ouwe eindtijd
Zag ik niet dat nu toch echt de eindtijd was aangebroken? Nou nee, ik ben wel geen vooruitgangsoptimist (zoals Boudry), maar stel wel vast dat mensen langer leven, betere gezondheidszorg hebben en dat honger minder mondiaal heerst. In iedere generatie staan onheilsprofeten op die verkondigen dat het nu echt zover is. Het begon al bij Paulus, die afraadde om nog aan een huwelijk te beginnen, want de wederkeer (van Jezus Christus) was aanstaande. Nou ja, als je de prikkel van het vlees niet kon bedwingen, moest je je maar met een echtgenote behelpen.
_De ziel als soort-arrogantie
Het belangrijkste discussiepunt was natuurlijk een voortleven. Het kwam in mijn kraam van pas dat de Zeeuwsen stelden dat alleen de mens een ziel had. Wat was dat voor een soort-hoogmoed? Ook honden en kakkerlakken beschouwen zich waarschijnlijk als het toppunt van de 'schepping'. En het was toch plausibel dat er op diverse van de miljarden planeten ook leven was ontstaan? Nee hoor, weten ze al bij het Calvijn.
_God bij het oude vuil
Geloofde ik dan echt niet aan god? Wat voor bewijs had ik? Ho, ho, als je met een fantasie zoals kabouters of god komt, is het aan jou een bewijs te leveren. Te bewijzen dat iets niet bestaat, is logisch onmogelijk. Maar mensen hadden altijd in goden geloofd. Nou en? Het verleden is een omkeerbaar argument: het kan worden gebruikt om het behoud van een traditie te bepleiten, maar met evenveel recht kan worden betoogd dat het tijd wordt de oude boel eens op te ruimen. God is iets dat bij het oud vuil kan worden gezet.
De meiden van het Calvijn hebben het vraaggesprek in een stuk 'Apologetiek' voor 'de heer Paans' verwerkt. Ze geven mijn overtuigingen keurig weer. Alleen verstouten ze zich te schrijven dat ik dit en dat geloof. Nee, ik weet. Ze beloven me op eigen niveau van repliek te dienen. 'Wij gebruiken de intellectuele stijl want de persoon die we hebben geïnterviewd is hoogopgeleid.' En waarmee komen ze dan als tegenbewijs? Twee bijbelteksten uit de Statenbijbel van 1637!
- Want alzo lief heeft God de wereld gehad, dat Hij Zijn eniggeboren Zoon gegeven heeft, opdat een iegelijk die in Hem gelooft, niet verderve, maar het eeuwige leven hebbe. (Joh 3:16)
- Deze dingen heb ik u geschreven, die gelooft in den Naam des Zoons van God; opdat gij weet, dat gij het eeuwige leven hebt, en opdat gij gelooft in den Naam des Zoons van God. (1 Joh 5:13)
Triomfantelijk sluiten de calvinistes hun werkstuk af met:
'Door deze logische en duidelijke uitleg sluit onze stijl aan bij de manier waarop meneer Van Hooff denkt. Voor ons betekent het eeuwige leven dat de dood niet het einde is. Het is een leven bij God, zonder pijn, verdriet of kwaad. Dat geeft hoop, juist in moeilijke tijden. Het eeuwige leven gaat niet alleen over later, maar geeft nu al kracht en vertrouwen. Waar meneer Van Hooff denkt dat alles eindigt wanneer iemand sterft, geloven wij dat God een toekomst geeft die twee kanten heeft. Daarom is het eeuwige leven voor ons iets heel kostbaars: het geeft hoop, zekerheid en een doel in dit leven én daarna.'
Tja, dochters van Calvijn: jullie zullen het (niet) zien.