30 april 2026
Wat geloven de Gezalfdianen (= christenen)?
Ligt een christen ooit wakker van de dogma's van de maagdelijkheid van Maria van de driedelige god? Ik vermoed van niet.
Waar een aanhanger van Jezus Christus zich wel hevig over kan opwinden, zijn triviale zaken zoals of een mens zonder piemel priester of dominee mag zijn. Toch moeten christenen zich kunnen verantwoorden over de leer die ze allemaal, van paaps tot protestants, verklaren aan te hangen. In alle wildgroei van christelijke kerken is de gemeenschappelijk geloofsbelijdenis die van Nicaea, daar in 325 vastgesteld. De hele tekst kan ik nog in het Latijn als het Credo zingen, maar natuurlijk moeten we teruggaan naar de Griekse grondtekst. Mijn drastische vertaling in vetdruk is doorspekt met commentaartjes, bedoeld om de lezer in het ongeloof te sterken en stof te geven voor de vraag die aan iedere christen gesteld moet worden: 'Geloof je dat echt?' Dit zeggen de Gezalfdianen te geloven.
We geloven:
In het Latijn heet het 'ik geloof' (credo). In het Grieks ligt geen nadruk op het collectief, door een uitdrukkelijk 'wij' (hèmeis). Het 'we' zit in de Griekse werkwoordsvorm. En dan volgt waarin we met ons allen geloven, in rubrieken door mij van cijfers voorzien.
_1. in één god vader, almachtige ('pantokrator')
Ja, er is er echt maar één. Dat-ie vader is heeft hij gemeen met alle oppergoden, zoals Zeus. In de Latijnse variant zit vader (Indo-Europees: pitar) in de naam Jupiter. Omdat er maar eentje is, bestaat er geen handige verdeling van portefeuilles zoals bij polytheïsme. Daarin kun je ellende nog toeschrijven aan de rivaliteit van goden. Maar de christelijke god trekt als almachtige, pantokrator, aan alle touwtjes, dus hij tekent ook voor gehandicapte kinderen en Auschwitz: een fijne pa, hoor.
Verwarrend is dan weer wel dat de Pantokrator die we in koepels van orthodoxe kerken zien, zoon Jezus is. Die was volgens 'Nicaea' nu eenmaal evenzeer god als de vader, dus ook almachtig. Kan de ene almachtige de almacht van de andere neutraliseren?
Verwarrend is dan weer wel dat de Pantokrator die we in koepels van orthodoxe kerken zien, zoon Jezus is. Die was volgens 'Nicaea' nu eenmaal evenzeer god als de vader, dus ook almachtig. Kan de ene almachtige de almacht van de andere neutraliseren?
maker van hemel en aarde, van al het zichtbare en onzichtbare
Hij, de vader, schiep dus alles uit het niets. Dat lieten heidense denkers zich niet wijs maken. Zoals Lucretius dichtte: 'Niets gewordt ooit uit niets'. Voor alle zekerheid wordt god ook verantwoordelijk gemaakt voor de creatie van geesten, anders zou je die als onafhankelijke, duivelse wezens kunnen opvatten.
_2. en in één Meester: Jezus Messias
Hier begint het langste geloofsartikel, over Jezus van Nazareth. Hij is kyrios, heer, meester (van ons slaven). Hij is tot koning gezalfd, zoals dat ooit bij de Joden gebeurde. Gezalfd is in het Grieks christos, in het Hebreeuws messias. Hij is dus echt de figuur naar wie joden uitgekeken hebben; dat hoeven ze dus niet meer te doen. De vroege aanhangers van Jezus hadden er zo de mond vol van dat ze in Damascus voor het eerst Gezalfdianen, Christianoi, werden genoemd. En ook in die eerste onafhankelijke getuigenissen van heidense auteurs in Rome worden ze niet Jezisten, maar 'chrestiani' genoemd (de i en è liggen dicht bij elkaar in de mond).
de zoon van de god, enig kind,
Nu wordt het link: zo, die god heeft dus aan verwekking gedaan? Nou ja, een keer maar. Een dochter kwam daarbij natuurlijk niet in aanmerking.
uit de vader geworden vóór alle era’s,
Ja, maar die zoon was er al meteen, hoor, anders zou hij toch een stukje minder god dan de vader zijn.
licht uit licht,
Snap je zo het mysterie een beetje? Het ene licht steekt het andere meteen aan.
ware god uit ware god,
Die zoon is echt niet minder god dan de vader, hoor je dat, ketterse Arios
geworden, niet gemaakt,
Dus anders dan de gewone schepselen was-tie er meteen
wezensgelijk aan de vader,
homoousios dus niet wezensgelijkelijk (homoiousios) zoals die onverlaat van een Arios beweerde. Het Latijn heeft hier voor het gezochte Griekse woord homousios het niet minder gezochte consubstantialem (was lastig zingen).
door wie alles is geworden,
Ja, dat wisten we toch al, niet? Waarom nu niet 'gemaakt'? O ja, die zoon was niet geschapen.
om ons mensen om onze redding neergedaald uit de hemelen
Toch mooi, de zoon had het net zo fijn bij de vader in de hemel. In een spotprent ligt Jezus bij op de sofa bij de psychiater en zegt dat hij een probleem met zijn vader heeft: die wil hem maar dood hebben.
en bevleesd uit de heilige geest en Maria de maagd
Ook in het Grieks een raar woord dat 'bevleesd': gesarkiseerd; de bijstand daarbij van de heilige geest blijft in de lucht hangen, maar in elk geval bleef Maria bij gods overspel ongerept.
en bemensd,
Weer een gezocht woord: ge-inantropiseerd.
gekruisigd voor ons onder Pontius Pilatus
Even wat feitelijke geschiedenis. Hij deed het niet uit masochisme.
en lijdend en begraven
Om alle twijfel weg te nemen: hij heeft echt geleden en is dus niet schijnbaar gestorven (zoals de sommige ketters beweren en later alle moslims).
en opgestaan op de derde dag volgens de schriften
De kern van het geloof in Jezus; wij Gezalfdianen begrijpen wat de verblinde Joden maar niet zien: de Tenach, het Oude Testament, heeft het allemaal voorgezegd.
en terugkerend naar de hemelen
De hemelvaart, waaraan we nog steeds een vrije dag danken.
en plaatsnemend rechts van de vader
Terug op de vertrouwde zetel, als de rechterhand van pa god
en weer terugkomend met glorie om te oordelen levenden en doden,
Maar hij komt nog een keer – het kan niet op – maar dan wordt wel door hem over allen het oordeel geveld, of je leeft of geleefd hebt. Sinds Paulus zijn er in iedere generatie groepen die denken dat het nu zover is.
aan wiens heerschappij geen einde zal zijn
Dan begint die saaie eeuwigheid pas echt.
_3. en in de heilige geest, heerser en levenmaker,
Uit het begin aan te vullen 'We geloven'. Ja er was nog een derde component van de drie-eenheid. In het Latijn is het gekunstelde zooiopoion, levenmaker, van het Grieks weergegeven met de tongbreker vivificantem, met die drie gelijke lettergrepen altijd lastig bij het zingen van het Credo.
uit de vader uitgaande,
Met dat 'uitgaande' is het ontstaan van die goddelijke Dritter im Bund toch een stuk minder solide dan dat van de zoon.
samen met vader en zoon aanbeden en vereerd,
Al goed, we zullen die ook het volle pond geven.
gesproken hebbend door de profeten;
Ook die heilige geest zat voor de goede verstaander al in het Oude Testament, maar je moest wel creatief lezen.
_4. in één heilige algemene en apostolische kerkgemeenschap.
(We geloven) Nu wordt het even wat concreter: buiten de algemene, de 'katholieke' kerk geen heil, hoor, verderfelijke scheurmakers. En je moet wel tot een gemeente behoren die teruggaat op de apostelen.
_5. We erkennen één doopsel tot verlossing van zonden.
Herdopen is taboe; één keer moet genoeg zijn; voor zondigen na het doopsel worden gaandeweg diverse ceremonies ontwikkeld, uitlopend op de roomse oorbiecht.
_6. We verwachten de wederopstanding van doden en leven van de komende era.
Daarom dienen de lijken in vrede te rusten; cremeren is taboe, totdat moderne christenen bedachten dat god toch eigenlijk alles kan.
Zo (=Amen).
_Het concilie van Nicaea
Vorig jaar was 'Nicaea' 1700 jaar geleden. Paus Leo nummer veertien bracht een bliksembezoek aan de plaats, die in het Turks is verbasterd tot Iznik. Samen met wat orthodoxe grootheden keek hij weemoedig naar de resten van een kerk, die door het dalen van de waterspiegel in het lokale meer aan het licht zijn gekomen. Daar is de wereldsynode echter niet gehouden. Waarschijnlijk heeft keizer Constantijn de honderden bisschoppen in de ontvangsthal van zijn plaatselijk (verdwenen) paleis samengebracht. Nicea lag niet ver van zijn hoofdresidentie Nikomedia; zo kon hij de horde geestelijke leiders in het gareel houden.
Eigenlijk had hij verwacht dat het christendom eenheid zou brengen toen hij het vanaf 312 begon te begunstigen. Maar nu bleken die christenen verschrikkelijk met elkaar overhoop te liggen over de vraag of Jezus evenzeer god was als zijn vader. Arios beweerde dat de zoon toch een tikkeltje minder god dan de vader was: wezensgelijkelijk. Aan die chaos moest maar eens een einde komen.
Constantijn drukte de eenheid door. Mede door zijn ingrijpen toen werd hij al gauw heilig verklaard en zelfs als dertiende apostel verheerlijkt. Dat hij vrouw en zoon had laten vermoorden, was niet meer dan een vergeeflijke zonde, die door de doop op zijn sterfbed werd uitgewist.
Eigenlijk had hij verwacht dat het christendom eenheid zou brengen toen hij het vanaf 312 begon te begunstigen. Maar nu bleken die christenen verschrikkelijk met elkaar overhoop te liggen over de vraag of Jezus evenzeer god was als zijn vader. Arios beweerde dat de zoon toch een tikkeltje minder god dan de vader was: wezensgelijkelijk. Aan die chaos moest maar eens een einde komen.
Constantijn drukte de eenheid door. Mede door zijn ingrijpen toen werd hij al gauw heilig verklaard en zelfs als dertiende apostel verheerlijkt. Dat hij vrouw en zoon had laten vermoorden, was niet meer dan een vergeeflijke zonde, die door de doop op zijn sterfbed werd uitgewist.
_Postscriptum
Meer van Anton van Hooff