13 februari 2026
De overheid betaalt toch wel – Bij de scheuring in de Christelijke Gereformeerde Kerken in Nederland
Vraag me niet hoe – misschien was wel door de Heere Zelve – maar ik kwam terecht bij podcasts van het Reformatorisch en van het Nederlands Dagblad over de scheuring in de Christelijke Gereformeerde Kerken (CGK).
_Wat zijn de CGK?
Om te na te gaan wat dat genootschap voorstelt, kan men de handige flora van protestantse splitsingen in Nederland sinds 1834 raadplegen. Het blijkt te gaan om gemeentes die al sinds 1892 de waarheid in pacht hebben. Er zijn er nu 181, met op 1 januari 2025 66.572 lidmaten.
Die worden op zondag van de straat gehouden door twee kerkdiensten. Daarin wordt vanuit de Bijbel door de voorganger gepredikt. Ze hebben zoals andere protestanten maar twee sacramenten, doop en avondmaal, terwijl die onbijbelse roomsen er zeven hebben – ik heb er vijf van ondergaan. Van de priesterwijding en de ziekenzalving bij het sterven zal het wel niet komen.
Die worden op zondag van de straat gehouden door twee kerkdiensten. Daarin wordt vanuit de Bijbel door de voorganger gepredikt. Ze hebben zoals andere protestanten maar twee sacramenten, doop en avondmaal, terwijl die onbijbelse roomsen er zeven hebben – ik heb er vijf van ondergaan. Van de priesterwijding en de ziekenzalving bij het sterven zal het wel niet komen.
_Je kunt het horen
Ik ga maar niet proberen uit te leggen waarom de CGK-gemeenten meer gelijk denken te hebben dan de andere protestanten. Je kunt het wel aan de lidmaten horen.
In hun kring wordt ter onderscheiding Christus graag uitgesproken als 'gristus', met de schraap-g, want zo spreek je toch de ch in het Nederlands uit, niet? Ja, in onze taal wel, maar het Latijnse Christus is de omzetting van het Griekse Christos (Gezalfde; Hebreeuws: Messias). De eerst letter van dat woord is de chi, Χ. Deze letter staat voor de geaspireerde k, dus kh. 'Gristus' is gewoon een onbijbelse uitspraak.
In hun kring wordt ter onderscheiding Christus graag uitgesproken als 'gristus', met de schraap-g, want zo spreek je toch de ch in het Nederlands uit, niet? Ja, in onze taal wel, maar het Latijnse Christus is de omzetting van het Griekse Christos (Gezalfde; Hebreeuws: Messias). De eerst letter van dat woord is de chi, Χ. Deze letter staat voor de geaspireerde k, dus kh. 'Gristus' is gewoon een onbijbelse uitspraak.
_Eigen universiteit
Voor de opleiding van rechtzinnige predikanten werd aldra een eigen school gesticht, en wel in Den Haag, maar zo'n grote stad was maar niets voor de brave leerlingen. Dus verhuisde men in 1919 naar het rustieke Apeldoorn. Het instituut noemde zich in 1962 Theologische Hogeschool. In 1989 liftte die mee met de academische inflatie en was voortaan de Theologische Universiteit Apeldoorn (TUA). Sinds 1975 werden examens door de rijksoverheid erkend, zodat de TUA rijkelijk door de staat kon worden gefinancierd. Er studeren tegenwoordig zo'n 130 studenten, die worden bediend door niet minder dan tien hoogleraren en dertig andere onderwijsmedewerkers.
_De tweespalt
Terug naar de reformatorische podcasts, die ik leedvermakelijk heb gevolgd. Daarin discussiëren ernstige mannen met zware argumenten over twee kwesties, die tot onherstelbare scheiding zorgen in een kerkgenootschap dat sinds haar ontstaan opmerkelijk vrij van scheuringen is gebleven. De synode van de CGK heeft indertijd uitgesproken dat vrouwen geen predikant, diaken of ouderling kunnen zijn. Paulus had immers gezegd dat vrouwen in de dienst hun mond moeten houden (en een hoofddoek dragen).
Ten tweede heeft de synode bepaald dat 'praktiserende' homoseksuelen niet tot het avondmaal mogen worden toegelaten. Een oud-predikant uit Zwolle vertelde hoe ouderlingen langsgingen om deze onheilsboodschap over te brengen. Ze keerden al gauw op hun schreden terug, want het was hun onmogelijk broeders deze pijn te bezorgen.
Zwolle met zijn drie kerkgebouwen is natuurlijk een grote stad, met een flinke diversiteit binnen de gemeente, heel anders dan het nabije, landelijke Hattem. In Zwolle heeft men ook de euvele moed gehad vrouwen in een ambt, dat van diaken en ouderling, te bevestigen, maar predikant worden is ook daar alleen aan mensen met een piemel voorbehouden.
Ten tweede heeft de synode bepaald dat 'praktiserende' homoseksuelen niet tot het avondmaal mogen worden toegelaten. Een oud-predikant uit Zwolle vertelde hoe ouderlingen langsgingen om deze onheilsboodschap over te brengen. Ze keerden al gauw op hun schreden terug, want het was hun onmogelijk broeders deze pijn te bezorgen.
Zwolle met zijn drie kerkgebouwen is natuurlijk een grote stad, met een flinke diversiteit binnen de gemeente, heel anders dan het nabije, landelijke Hattem. In Zwolle heeft men ook de euvele moed gehad vrouwen in een ambt, dat van diaken en ouderling, te bevestigen, maar predikant worden is ook daar alleen aan mensen met een piemel voorbehouden.
_Wat nu?
De laatste synode van juni 2025 kwam er niet uit en ging uiteen zonder een afspraak voor de volgende bijeenkomst. In de debatten, die ik met wellust volg, zien sommige heren een scheuring als onvermijdelijk – maar welke kant mag zich dan CGK noemen? Anderen denken dat er onder een koepel een CGK-A en CGK-B kan bestaan.
_En onze universiteit dan?
Één zorg wimpelen alle discussianten resoluut van tafel, die om hun prachtige universiteit. Kan die wel bestaan zonder de afdracht van de gemeenten? Jawel hoor, want wat de gelovigen bijdragen, is maar een fractie van de kosten. De rest betaalt de overheid toch wel. Heel wat mensen menen dat de scheiding van kerk en staat in de grondwet vastligt. Niet alleen is dat een onjuiste opvatting, maar ernstiger is de werkelijkheid: de Nederlandse belastingbetaler bekostigt de opleiding van geloofsverkondigers.