31 maart 2026
Smartphoneloos
Als 'digital alien' of 'semi-alien' die halsstarrig blijft zweren bij zijn hondstrouwe, betrouwbare en schaars bovengehaalde Nokia'tje, stel ik vast niet altijd op onvoorwaardelijk begrip te kunnen rekenen van 'smart-is-onmisbaar'-aanhangers, ook en vooral in mijn eigen leeftijdscategorie (55-64). Het aangroeiende smombieleger (smart + zombie) negeert me, wat ik behoorlijk geruststellend vind, terwijl mensen met wie ik tot nog toe een overwegend niet-digitale of beperkt digitale band had, het ineens niet meer vinden kunnen dat ik bewust niet toetreed tot hun veelgekoesterde WhatsAppgroepje(s). Mogen ikzelf en gelijkgestemden nog op zulk begrip rekenen? Boeiende startvraag.
Ik probeer me daarbij zo goed en zo kwaad als het gaat te behoeden voor contraproductief slachtofferdenken ('Digitale uitsluiting! Schande!'). Wel is het even slikken als je af en toe een mogelijk interessante uitnodiging mist, gewoon omdat WhatsApp niet 'werkt' voor jou, en al zeker niet voor je brein, toch niet bepaald een onbelangrijk onderdeel van wie je bent. Ik kan het niet helpen dat ik de niet aflatende stortvloed van foto's, filmpjes en cryptische emoji's als verwarrend, tijd- en energierovend ervaar. Als een soort communicatie- en informatiearme fuik waarin je willens nillens gedrongen wordt. Die valkuil vermijd ik liever, zelfs al lijkt daar dezer dagen een zekere verantwoordingsplicht tegenover te staan die er wat mij betreft helemaal niet hoeft te zijn.
Mijn povere brein is me te dierbaar om tot brokkelbrein te laten degraderen, louter en alleen om anderen ter wille te zijn en van hen de zege te krijgen dat 'ik mee ben' (met wát, dat is meestal minder duidelijk). Daar komt bij dat ik een mijmerend nachtdier ben en dat zo wens te houden (ochtendmensen blijken gezonder of langer te leven? So be it). De nacht ervaar ik sowieso heel bevorderlijk voor detoxen, ook digitaal.
Maar even uitzoomend: wat zegt het eigenlijk over mens en samenleving als je het gevoel hebt je te moeten rechtvaardigen voor je eigenste communicatieve keuzes? Bij mijn weten zijn er nog genoeg – en vooral betere – communicatiekanalen dan WhatsApp, al gun ik alle leden van alle WhatsAppgroepjes ter wereld hun plezier, absoluut. Die keuzes vergen een snuifje empathie en een streepje aanpassingsvermogen van wie ze niet deelt (een goeie ouwe mail sturen bijvoorbeeld – stel je voor –, een afbrokkelend medium dat steeds meer mensen in het predigitale tijdperk menen te situeren). Nu, ik heb absoluut geen klagen als het over mijn vrienden- en kennissenkring gaat. Hier geldt radicaal het NIVEA-principe: 'Niet Invullen Voor Een Ander' (handig op tal van fronten). Gevoeliger ligt het in dichtere familiekring, vooral omdat geweldloze communicatie over dit taboethema hier zo moeilijk lijkt en zo hortend verloopt: 'Wanneer ga jij nu eindelijk es overschakelen? We hebben het jou al tig keer gevraagd.' Lastig.
In mijn ontstellende naïviteit zou ik denken: wie elkaar respecteert (als vrienden, ouders/kinderen, brussen …), doet dat ook en vooral met elkaars verschillen en – specifiek – elkaars vaak sterk uiteenlopende, om niet te zeggen mijlenver uiteenliggende (a)socialemedia- en communicatiekeuzes.
Richt ik dan toch maar een dumbphoneclubje op? Eentje waar milder geworden of wordende smartphoners welkom zijn? En vooral: eentje dat breder gaat dan alleen de voors en tegens van het ons stilaan overwoekerende applandschap oplijsten en afwegen?
Breder gaan, kan dan betekenen: hoe een smartphoneloos én boeiend leven (blijven) leiden als je de reguliere arbeidsmarkt vaarwel hebt gezegd? Lege momenten zijn prima, maar de smartphone kan ook een drug worden om de 'leegte' van 'statusverlies' niet te voelen als alle hectiek zo goed als wegvalt. Of: wat ervaren we nog precies als authentiek contact – in de hoop dat we daar nog behoefte aan hebben? Wat laadt ons meer op: een stortvloed aan updates en notificaties, of een goed gesprek met oogcontact? Passief schermgebruik of actieve uitwisseling?
Een vijftal jaar geleden koos ik er bewust voor om trager te leven: offline zijn zodra ik de deur uitstap. Online beperken tot de gezellige beslotenheid van mijn appartement. Horecazaken negeren waar menukaarten hebben afgedaan en keuzes alleen nog bekrachtigd kunnen worden met QR-codes. Maar vooral: meer inzetten op de spontane contacten die velen als onmogelijk afdoen, maar die wel degelijk uit het niets kunnen groeien als je er even de tijd voor neemt. 'Vandaag de dag is niets nog spontaan.' Wat belet mij en andere klagers om op zijn minst een verwoede poging te ondernemen om het tegendeel te bewijzen? Work in progress.