13 juli 2026
Levensbeschouwing voorop !
Enige tijd geleden hadden enkele leerkrachten zedenleer en godsdienst van een GO! school het plan opgevat om met hun leerlingen van de hoogste graad het justitiepaleis van Gent te bezoeken. Les geven over justitie is een ding, maar de werkelijkheid van justitie eens laten aanvoelen, werkt beter.
In het Justitiepaleis botsten ze op de tentoonstelling X-ray waarmee vier gevangeniswerkers de aandacht van magistraten, advocaten en rechtzoekenden vragen voor de schrijnende situatie in onze overbevolkte Belgische gevangenissen. Ze zagen kritische foto’s en schilderijen over het leven achter tralies.
De formule werkte. Kunst blijkt nog steeds een goede toegangspoort tot reflectie over moeilijke onderwerpen zoals rechtvaardigheid en veiligheid, misdaad en straf.
De leerkrachten konden de losgemaakte emoties van hun leerlingen gemakkelijk herkennen. Tegen het einde van het schooljaar hebben ze een goed zicht op het karakter van hun leerlingen. Ze wilden geen losse eindjes laten slingeren en breidden een gevolg aan dit bezoek. Ik werd gebeld met de vraag of ik voor de klas wat vragen van de leerlingen kon komen beantwoorden. Over gevangenissen en de nieuwe detentiehuizen, want ook dat hadden ze voorgeschoteld gekregen. Dat deed ik met graagte.
Wie een bende losgeslagen pubers zou verwachten die de sociale media achterna praatten, heeft het verkeerd voor. De argumenten die ze in hun vragen hadden verwerkt, verschilden in niets van de argumenten die ik op chique Rotary avonden te horen krijg uit de mond van het kruim van de natie.
Het werd een vruchtbare uitwisseling onder generaties. Ik als gepensioneerd gevangenisdirecteur met veertig jaar ervaring op de teller, zij op de drempel van belangrijke studie- en levenskeuzes. Wie willen ze worden? Met welke geestdrift durven zij weldra aan de slag voor een betere wereld?
Toen ik huiswaarts keerde, werd ik plots overvallen door hevige verontwaardiging. Waren het niet die levensbeschouwelijke vakken die deze Vlaamse regering wou kortwieken? Grotere klassen, minder ruimte voor individuele ontmoeting? In deze fase van het leven van jonge mensen? In deze tijden, waarin een hele samenleving zich moet heruitvinden? Tegen de achtergrond van een ineenstortend maatschappijbeeld? In een klimaat waarin zij van hun ouders te horen krijgen dat hun leven er wellicht niet zo mooi zal uitzien als het hunne?
De twee leerkrachten hadden aanvankelijk gepland om hun twee klassen samen te zetten. Zo moest ik mijn uitleg maar een keer doen. Wat een geluk dat zij op de valreep beslisten om het anders aan te pakken! Een jaar blijkt op die leeftijd een eeuwigheid. De jongere groep zat met concrete vragen. De oudere met historische en maatschappelijke vragen.
Wat een joekel van een vergissing is het om precies op deze levensbeschouwelijke vakken te willen besparen! Moeten die jongeren werkelijk met hun neus in de techniek duiken zonder eerst een blik over de wereld en de geschiedenis van de mensheid te werpen? Moeten ze werkelijk stuurloos de storm in? Is hun geestelijke gezondheid ons nog wat waard?
Toen de leerkrachten in die periode op straat kwamen om dit kortzichtige beleid aan te klagen, kregen ze de morele ruggensteun vanuit de Onderwijsverklaring (een verklaring ontstaan in de schoot van de Verklaring van 30 november, zie hieronder). Die luidt als volgt:
'Om de maatschappij zoals omschreven in de Verklaring van 30 november 2019 waar te maken, is het noodzakelijk om in eerste instantie onderwijs te herdefiniëren.
Onderwijs dat bevrijd is van de druk om maatschappelijk te presteren en de menswording opnieuw centraal stelt, draagt de volgende kenmerken:
1. Het is dienstbaar aan de behoefte van de mens om te leren en zich te ontwikkelen.
2. Leren is een levenslang en onvervreemdbaar recht.
3. Leren is mede-mens worden en je zinvolle plek vinden in het grotere geheel.
4. Onderwijs is een vrijplaats waar de samenleving onderzocht en verbeeld wordt in plaats van gereproduceerd.
5. Zorg dragen voor al wat leeft en het leven mogelijk maakt is de richtinggevende waarde.
6. Om van onderwijs een domein te maken dat buiten de vrije markt staat, waarin geen winst wordt nagestreefd, moeten onderwijsstructuren die daarvan afgeleid zijn verdwijnen. Prestatiegerichtheid, hiërarchie, maakbaarheid, concurrentie, overheersing en verovering zijn geen onderwijswaarden.’
Dit is de ruggengraat van wat onderwijs in essentie moet zijn. De ruimte kortwieken waarin de samenleving onderzocht en verbeeld wordt, is een vloek tegen het onderwijs an sich! De revolutionaire grondwetgevers van 1831 draaien zich om in hun graf! Het lijkt wel of ze de feodale structuur maar beter gelaten hadden zoals ze was.
www.novemberverklaring.eu onderschrijven kan je door een mail naar [email protected]