5 januari 2026
OPSTAND IN JUDEA - Joods verzet tegen de Romeinen 63 v.Chr – 136 n.Chr.
Barry Strauss is een Amerikaanse historicus gespecialiseerd in de militaire geschiedenis van de Oudheid. Vanuit deze specialisatie publiceerde hij verschillende werken over oorlogen in de Oudheid: de Trojaanse Oorlog, de Slag bij Salamis en diverse Romeinse oorlogen en krijgsverrichtingen zoals deze tegen Judea.
Judea zat in de Oudheid geografisch en politiek ingeklemd tussen staten die vele malen groter en soms ook machtiger waren. Het staatje had wisselende bondgenoten en vijanden. Het Joodse volk leefde sinds mensenheugenis in Judea en leverde er continu een gevecht om te overleven en het Joodse geloof te verdedigen. Dit was toen het geval en dit zou volgens de huidige Israëlische regering nog steeds zo zijn.
Over de periode van twee eeuwen werd Rome in Judea geconfronteerd met drie grote opstanden.
In 63 v.Chr. had Rome Judea veroverd en er de monarchie afgeschaft. Judea werd een vazalstaat van Rome. De meeste Joden verafschuwden het verlies van hun onafhankelijkheid met als gevolg een permanent smeulende onvrede die regelmatig tot rebellie en opstand leidde.
Rome moest voortdurend waakzaam blijven en er bijna altijd een aanzienlijke bezettingsmacht op na houden.
In 66 v.Chr. slaat de vlam een eerste keer in de pan. Het bewind van Keizer Nero blonk uit in incompetentie met een voortdurend lege schatkist en hoge belastingen. Volgens de Joodse godsdienst mochten de Joden geen andere koning dan God hebben. Religie en materialisme vonden elkaar. De Romeinen werden uit Jeruzalem verdreven waarbij één volledig legioen uitgemoord werd. De rebellen gedroegen zich daarop als onafhankelijke bestuurders en noemden hun staat Israël. Pas in 70 n.Chr. kon Rome Jeruzalem, in die tijd de best versterkte stad ter wereld, innemen en compleet verwoesten met inbegrip van de Joodse tempel op de Tempelberg.
De Joden waren nu wel verslagen maar hun weerstand tegen Rome was niet gebroken. In latere jaren verplaatste de rebellie zich naar de periferie. In 115 n.Chr. koos de Romeinse Keizer Trajanus opnieuw voor oorlog met Parthië, de eeuwige vijand. Oorlog voeren is duur. De belastingen werden opnieuw verhoogd wat bij de Joden het verzet aanwakkerde. Het sluimerende verlangen Jeruzalem en de tempel op de Tempelberg her op te bouwen zette de Joden in de diaspora tot opstand aan. Zowel in Egypte als in Cyrenaica en Cyprus rebelleerden de talrijke Joden en pas in 117 n.Chr. kon Rome de diverse opstanden onderdrukken wat gepaard ging met de uitroeiing van de plaatselijke Joodse bevolking.
In 132 n.Chr. brak er nogmaals rebellie uit maar nu opnieuw in Judea onder leiding van de charismatische leider Bar Kochba. Geen grootscheepse oorlog, wel een guerrillaoorlog, waarbij de krijgers zich mengden onder de bevolking wat talrijke burgerslachtoffers tot gevolg had. Bar Kochba sneuvelde in 135 n.Chr. en de laatste rebellen werden een jaar later uitgeschakeld.
De Joden zagen toen in dat verdere opstanden zinloos waren en de Romeinse overheersing onvermijdbaar. Zij deden afstand van het zwaard en vonden de nodige veerkracht in hun geloof. De holocaust heeft duidelijk gemaakt dat geestelijke weerstand wel faalt wanneer een regime op uitroeiing aanstuurt.
De auteur schetst op levendige wijze twee eeuwen van Joods verzet tegen Rome. Hij kadert de conflicten in hun culturele, godsdienstige en politieke context en baseert zich niet alleen op oude geschriften maar ook op recente opgravingen en vondsten, wat geregeld tot nieuwe inzichten leidt. De nederlagen van de inwoners van Judea waren niet uitsluitend te wijten waren aan militaire zwakte, maar vaak speelde de onderlinge verdeeldheid hen parten. Het duurde wel ongeveer tweehonderd jaar om dit te beseffen.
De lezer mag geen gemakkelijke lectuur verwachten en de auteur overdondert hem af en toe door zijn enorme kennis van de geschiedenis van Rome en Judea. Men moet erg in geschiedenis geïnteresseerd zijn om het werk naar waarde te kunnen schatten. Het boek leent zich dus zeker niet tot een vluchtige kennisname.
Het werk kan wel bijdragen tot een beter begrip van het huidig conflict in het Nabije Oosten, wat ook niet onbelangrijk is.
Ignace Claessens
