Steven Pinker
Björn Siffer
Non-fictie
  • 19 keer bekeken
  • minuten leestijd
  • Reacties

Waardering

4 maart 2026 Ik weet dat jij weet dat ik het weet
De Canadees-Amerikaanse taalkundige Steven Pinker staat bekend als groot pleitbezorger van de Verlichting met bijhorend vooruitgangsoptimisme (‘Enlightenment now’ en ‘Rationality’), alsook van zijn theorie dat taal een instinct is en een gevolg van natuurlijke selectie.
In Ik weet dat jij weet dat ik het weet buigt Pinker zich over de verborgen logica van gemeenschappelijke kennis en gaat hij verder op het elan dat hem al decennialang geen windeieren legt: hij slaagt er als geen ander in om wetenschap toegankelijk te maken en te betrekken op vraagstukken van het dagelijkse leven.
Pinker toont ons dat we die gemeenschappelijke kennis nodig hebben om ons sociaal leven te stroomlijnen, conventies af te spreken over hoe we ons gedragen in het verkeer, hoe we financiële transacties aangaan omdat we het concept geld hebben uitgevonden of hoe we ons vertrouwen stellen in politici die handelen volgens ideologie en afspraken (coalities) met andere politici. Dit belang gaat zo ver dat we fysieke reacties vertonen – blozen, kwaad worden, ongemakkelijk lachen – wanneer die gemeenschappelijke kennis en conventies ontkend of verbroken worden, maar ook wanneer ze bevestigd worden (oogcontact, instemmend knikken, lachen). Anderzijds is het ook zo dat mensen in bepaalde situaties gemeenschappelijke kennis proberen te vermijden. Dat doen ze wanneer ze waarheden ongemakkelijk vinden en ze zich wenden tot cognitieve dissonantie. Dan gaan ze staalhard liegen of zich bedienen van hypocrisie, omkoping, intimidatie en dies meer.
Uiteindelijk valt dit gedrag terug te leiden tot het onvermogen om elkaars gedachten te lezen. Daarom zijn we aangewezen op afspraken - in het beste geval - en kleine tot hele leugens - in het slechtste geval - waardoor schijnbaar paradoxaal gedrag opvallend rationeel en menselijk wordt. Waarom zijn we nerveus op een eerste date? Omdat we niet kunnen inschatten wat de ander denkt en we elkaar nog niet voldoende kennen om te bogen op voorspelbare reacties van de ander. Waarom hamsteren mensen massaal toiletpapier wanneer er symptomen van een crisis opduiken? Waarom worden we tijdens de pauze van de Super Bowl overspoeld met reclame voor cryptovaluta? Waarom gedragen sommige mensen zich agressief in het verkeer of waarom vindt de cancelcultuur zo vlot haar weg in academische kringen? Het zijn allemaal vragen die geplukt zijn uit het dagelijks leven en waar Pinker met zijn evolutionaire bril een antwoord op suggereert. 
Voor Pinker staat één ding als een paal boven water: de mensheid heeft het bijzondere kenmerk dat zij kan excelleren dankzij samenwerking. Opbouwen van gemeenschappelijke kennis is daartoe de sleutel en kan ons collectief verheffen, van koppel tot samenleving.

Björn Siffer
Steven Pinker
Björn Siffer
Non-fictie
Hoofd Studiedienst Humanistisch Verbond
_Björn Siffer Recensent
Meer van Björn Siffer

_Van zelfde auteur

_Nieuwste recensies

Bekijk alle nieuwe recensies