25 mei 2026
BRABANT - Zoals het vroeger was
Wim Daniëls, gewezen leraar Nederlands en Duits, werd fulltime schrijver en taaladviseur. Hij is een echte veelschrijver met meer dan 120 boeken op zijn naam. Vaak overheerst een nostalgische kijk op het verleden zoals in zijn boek ‘Het dorp’ uit 2019 (Uitgeverij Thomas Rap) en ‘De vervlogen tijd’ uit 2023 (Alfabet Uitgevers) waarin zijn geboortestreek Brabant aan bod komt, een streek die hij als geen ander kent. Hij is ook podiumkunstenaar en TV-presentator.
De auteurs hebben de hand kunnen leggen op 86 zwart-wit foto’s met beelden uit het Nederlandse Brabant van de eerste helft van vorige eeuw. Ofschoon de kleurenfotografie al in 1861 uitgevonden werd was de kwaliteit ervan lang ondermaats. Het duurde ongeveer tot 1970 vooraleer kleurenfotografie op punt stond en gemeengoed werd.
De zwart-witfoto’s werden door colorist Gerard Kamp op kunstzinnige wijze ingekleurd. Hij gebruikte geen kleurprogramma’s, maar bracht de kleuren zelf aan, met gevoel voor nuance, detail en historisch inzicht. Daarbij koos hij voor zachte tinten boven schreeuwerige kleuren. Met dit boek was hij niet aan zijn proefstuk. Ook in het fotoboek Vergeten Nederland uit 2023 gaf hij het Nederland van 1900 letterlijk kleur. (Uitgeverij Omniboek).
De foto’s geven uiteenlopende onderwerpen weer zoals stads- en dorpszichten, oude meestal verdwenen ambachten, diverse markten, spelende kinderen, tragische en blijde gebeurtenissen, folkloristische feesten, enz.
Biggen- en bijenmarkten zullen wel verdwenen zijn. Misschien wordt er ergens nog wel eens een jaarmarkt gehouden, terwijl dit destijds in iedere stad of stadje een jaarlijks terugkerend evenement was. Het waren gelegenheden voor sociale ontmoetingen, net zoals de landbouwdagen en landbouwtentoonstellingen.
Oude beroepen en bedrijvigheden zoals thuisweverij, ambachtelijk touwslagen, leerlooien en klompenmaken zijn uit het straatbeeld verdwenen. Ook het turfsteken in de Peel, het zalmvissen op de Waal en de hennepteelt rond Helmond behoren tot het verleden.
Uit de foto’s blijkt ook een duidelijk standenverschil. Alle mannen dragen een hoofddeksel: de vooraanstaande burgers en notabelen een hoed, vaak zelfs een hoge hoed, de arbeiders en boeren een gewone, soms groezelige pet. Deze laatsten staken hun voeten in klompen terwijl “de heren” mooie lederen schoenen droegen.
De foto’s van de woningen op het platteland getuigen van grote armoede. Er is geen enkel comfort, de woningen zijn slecht onderhouden en het interieur geeft een zielige aanblik.
Het Nederland van de vorige eeuw was een mannenmaatschappij. Op de foto’s van sportmanifestaties, vergaderingen van verenigingen en kunstopvoeringen komen amper vrouwen voor. Alleen van vrouwen in de zorg, van wasvrouwen en arbeidsters in naaiateliers en lampenfabrieken werden er enkele foto’s gemaakt.
Tragische gebeurtenissen bleven niet uit. Ook een deel van Brabant werd getroffen door de watersnoodramp van 1953. In het kleine plaatsje Heijningen kwamen 76 mensen om het leven, een tiende van de bevolking. Op 22 augustus 1900 werd de 11-jarige Marietje Kessels in Tilburg vermoord. De misdaad werd nooit opgehelderd. De schilder, koster en pastoor van de Heilig Hartkerk kwamen vruchteloos in het vizier. Tot op heden buigen nog mensen zich over deze moord.
Het boek richt zich vooral op de Brabantse lezer. Dit mag geen reden zijn om ook als niet-Brabander van de foto’s en de begeleidende teksten te genieten.
Veel gebeurtenissen worden verklaard en onbekende namen worden geduid. Wie wil weten waar de naam van drogisterijketen ETOS vandaan komt moet wel het boek lezen.
Ignace Claessens
