8 oktober 2026
Het wonder in je stilte - Waarom kunst en religie zo mooi samengaan
We kennen Bart Stouten van VRT Klara, maar hier ontmoeten we een schrijver die de raaklijnen tussen geloof, aandacht, kunst, zingeving, stilte, luisteren en iets bovennatuurlijks onderzoekt.
Muziek is mijn God
Afgaande op de voorbeelden die hem geleid hebben tot het bevragen van wat geloof eigenlijk is, lijkt het voornamelijk om vormen van het katholieke geloof te gaan, terwijl ook de beoefening van Zen hem leerde dat stilte niet leeg is, maar barstensvol aandacht. Hij is een muziekliefhebber, vooral van klassieke muziek en dan vooral van Bach en Mozart. Het hoofdstukje Muziek is mijn God leidt hem naar de vaststelling dat schoonheid niet een versiering is, maar een toegang tot het onzegbare. Muziek is meer dan een kunstvorm, ze vormt een hemelse vindplaats. Zo werd muziek voor hem een vorm van geloof. Dit zegt hij in een interview: “Muziek is voor mij de meest directe vorm van geloof. Niet in de dogmatische betekenis van het woord, maar als een ervaring van overgave: het vermogen om even niet zelf degene te hoeven zijn die alles begrijpt, ordent en beheerst. Daarom denk ik graag aan geloven als aan een luisterhouding. Je stelt je open voor iets wat je niet hebt gemaakt en waarvan je niet eens zeker weet of het je antwoord zal geven.”
Het zal dan niet verbazen dat hij een vurige adept geworden is van het briljant spirituele werk van Johann Sebastian Bach. Bach verweeft onverklaarbare akkoorden in zijn oeuvre, die “de logica opschorten”. Als je de prachtige woorden van Stouten opneemt, heb je zin om aandachtig naar bijvoorbeeld het openingskoor van de Matthäuspassion te gaan luisteren. En dat is precies waarover dit boek gaat: als je door aandacht bewust leeft, dan pas zal je het wonder in je stilte ontmoeten.
Geloof wordt een vorm van esthetische ontvankelijkheid
De auteur beschrijft vele momenten waarin hij in volledige overgave luisterde naar muziek, keek naar een kunstwerk of luisterde naar de zang van een vogel en dan een soort diepe stilte in zich voelde neerdalen. Die stilte, die overgave noemt hij ‘geloof’. Omdat geloof precies is waarover hij filosofisch nadenkt, komen we om de andere bladzijde een nieuwe benadering hiervan tegen.
Stouten laat ons voelen dat een geloof zich niet laat bewijzen, maar zich laat voelen. Alles begint bij luisteren. Er is geen strenge moraliserende figuur nodig die zich komt bemoeien met alles wat je doet. Geloof is geen stelling, maar een houding.
Stilte als een gebed
In een prachtige taal die kwetsbaar en helder is, nodigt Stouten je uit om na te denken en beter om je heen te kijken, dan pas zie je het verband tussen kunst en zingeving. Deze beschouwende tekst over geloof, stilte en luisteren behelst niet alleen muziek en visuele kunst, hij vindt ook verheldering in hoorspel, poëzie en beeldhouwwerk. Door dit boek te lezen, wil ik me gaan verdiepen in Rainer Maria Rilke, in Simone Weil, in Emily Dickinson. Je krijgt bewondering voor zijn moeder, die hem leidde naar de juiste houding tegenover het leven. In hetzelfde interview lezen we: “Dat moment van spelen voelt voor mij als een bekering zonder Kerk: geen geloofsbelijdenis, geen openbaring, alleen een kleine innerlijke verschuiving waardoor de wereld zich even anders laat horen. Klank wordt gebed zonder dat er iemand hoeft te zijn die het gebed ontvangt. Misschien is dat ook waarom muziek mij zo diep raakt. Ze hoeft niets uit te leggen.”
Dit is geen boek dat je in één ruk uitleest. Ik heb het dikwijls benut om ontspannen in slaap te vallen. Zijn taal en de onderwerpen roepen rust op, “een ruimte waarin geloof geen stelling is, maar een houding; geen triomf, maar een nabijheid.”
Als je wil verder lezen, luisteren, kijken in een museum, dan heeft Stouten veel aanbevelingen voor je gereed op de laatste bladzijden.
Bart Stouten was jarenlang een van de meest gewaardeerde medewerkers van VRT Klara. “Mijn aankondigingen op Klara waren inderdaad kleine kunstwerkjes, zo wilde ik dat — niet uit ijdelheid, maar uit eerbied voor de muziek.”
Hij publiceerde poëzie, romans en essays. In dit boek combineert hij zijn liefde voor muziek, Japan en literatuur.
Gerda Sterk
