12 oktober 2026
Vrouw van zand
Een hoofdfiguur die pas op de allerlaatste pagina een naam krijgt en zand, heel veel zand. Met deze ingrediënten schrijft Kobo Abe deze existentialistische roman.
Kobo Abe is het pseudoniem van Kimifusa Abe, geboren in 1924 in Kita (Tokio). Hij groeide op in Shenyang (Mantsjoerije, China). In 1940 keerde hij kort terug naar Japan om vanaf 1943 medicijnen te studeren aan de Universiteit van Tokio omdat studenten geneeskunde vrijgesteld waren van dienstplicht. In 1948 studeerde hij af, maar oefende nooit het beroep van arts uit. In plaats daarvan ging hij schrijven: poëzie, romans, toneelstukken en essays. Hij overleed in Tokio in 1993.
Vrouw van zand met de Japanse titel Suna no Onna schreef hij in 1962. Hiermee werd hij internationaal bekend. In 1964 werd het boek verfilmd door Teshigabara met de titel Woman in the dunes. De film wordt beschouwd als één van de beste Japanse films aller tijden. Hij won de Special Jury Price op het filmfestival van Cannes in 1964 en werd genomineerd voor een Academy Award voor beste Niet-Engelstalige film en Beste Regisseur. Abe kreeg de Yomiuri-literatuurprijs in 1962 voor Suna no Onna.
Suna no Onna werd nu voor het eerst in het Nederlands vertaald door Luk Van Haute. Het is een vlotte vertaling van de toch niet eenvoudige Japanse tekst.
Het verhaal start bijzonder rustig en laat niets vermoeden. We volgen een leerkracht en insectenverzamelaar die in de zandgrond op zoek is naar een bijzondere soort zandloopkever. Er volgt een volledige beschrijving van de biotoop en de gemoedstoestand van het hoofdpersonage – de man. Hij mist zijn laatste bus, maar krijgt een slaapplaats voor de nacht aangeboden bij een eenzame vrouw. Als hij ’s morgens wakker wordt, ontdekt hij dat hij gevangen zit in een diepe zandkuil waaruit niet valt te ontsnappen. Hij wordt gedwongen om samen te leven met de mysterieuze vrouw en constant het overwaaiende zand weg te scheppen. Er ontwikkelt zich een complexe relatie tussen hem en de vrouw. Zij heeft zich aangepast aan het leven terwijl hij blijft dromen van een ontsnapping.
Vrouw van zand is een intrigerende roman in een zeer beeldrijke taal geschreven. Kobo Abe schrijft over de betekenis van vrijheid, de rol van de samenleving, de zoektocht naar identiteit in een wereld die onvoorspelbaar is. Hij behandelt de existentialistische thema’s als isolatie, angst, overleven en veerkracht. De zandkuil staat voor een minimalistische samenleving waarin we elk vertoeven.
Abe’s schrijfstijl is tegelijk bondig en poëtisch. Zijn tekst is realistisch en symbolisch waardoor het verhaal een moderne mythe wordt. Halverwege het boek vraagt de man zich af of het de moeite waard zou zijn om het verhaal op te schrijven. Volgens hem is schrijven niet meer dan een vorm van egoïsme. Het wachten valt hem zwaar, maar hij houdt zich sterk want hij weet dat het moment dat je denkt dat je verslagen bent, het begin is van de nederlaag.
Vrouw van zand zou een exotisch verhaal van Kafka kunnen zijn. Alle surrealistische elementen die Kafka gebruikt, zijn ook terug te vinden in dit verhaal van Kobo Abe.
Paul Van Aelst
