8 oktober 2026
Dit is AI - De valse belofte van kunstmatige intelligentie
Artificiële intelligentie (AI) is een technologie die in korte tijd steeds nadrukkelijker deel uitmaakt van ons dagelijks leven. Met ‘Dit is AI’ poogt Ilyaz Nasrullah niet alleen te verklaren wat artificiële intelligentie is, hij nodigt de lezer ook uit om na te denken over de gevolgen ervan voor de wereld waarin we (zullen) vertoeven.
De auteur is een Nederlandse informaticus, consulent digitale strategie, publicist en spreker, gespecialiseerd in digitale technologie, innovatie en kunstmatige intelligentie. Hij is bekend vanwege zijn tegendraadse tech-columns in het Nederlandse dagblad Trouw en zijn populaire podcast Welkom in de AI-fabriek.
De kernboodschap van het boek is dat in het openbaar debat over AI een gezonde scepsis ontbreekt. Er bestaat als het ware een kritisch vacuüm rond het fenomeen. We blijven vertrouwen in de magie van AI en we durven nog altijd niet geloven dat achter die machine mensen, data, arbeid, organisaties, infrastructuur en economische belangen zitten.
Verspreid over zeven hoofdstukken ontkracht Nasrullah vakkundig de vele mythes die aan de basis liggen van ons huidig denken over kunstmatige intelligentie. Zo beweert hij onder meer dat AI niet intelligent, objectief, empathisch of creatief is en niet autonoom handelt. Ook heeft AI geen begrip, wil of intentie en genereert het geen productiviteitswinst. Volgens hem zijn deze valse aannames ontstaan door het taalgebruik van commerciële AI-bedrijven, dat breed is overgenomen, en zijn ze een gevolg van de foute wijze waarop AI door diezelfde bedrijven wordt vermarkt als omnipotente probleemoplosser. Daarbij verwijst hij naar talrijke bronnen (waarvan een uitgebreide lijst achteraan in het boek terug te vinden is) en maakt hij gebruik van herkenbare voorbeelden. Hierdoor verbindt hij technologische ontwikkelingen met situaties uit het leven van alledag en kiest hij voor een heldere en begrijpelijke benadering van een onderwerp dat voor velen al snel technisch, abstract, futuristisch en complex zou kunnen worden.
Wat bijzonder aanspreekt, is dat het boek de lezer niet enkel probeert te verwonderen over de mogelijkheden van AI. Er is ook veel ruimte geschonken aan kritische reflectie. Wat Nasrullah in dit verband onderscheidt, is dat hij zich niet tegen technologische innovatie kant, maar wel bezwaren oppert over de veronderstelling dat nieuwe technologie automatisch vooruitgang betekent. Als voorbeeld geeft hij het Amerikaanse technologiebedrijf OpenAI dat met zijn slimme chatbot en zijn krachtige taalmodellen ons helpt om meer gedaan te krijgen in minder tijd - want je hoeft niet meer te schrijven en te denken - maar anderzijds vragen oproept rond privacy, betrouwbaarheid, menselijke autonomie, wie verantwoordelijkheid draagt als het fout loopt wanneer AI aan menselijke controle ontsnapt en over de manier waarop informatie wordt geproduceerd. Wat dat laatste betreft, betoogt hij dat AI-bedrijven geld verdienen aan hun chatbots, terwijl de meeste auteurs en uitgeverijen geen enkele compensatie ontvangen voor het gebruik van hun teksten of anders gezegd: de door AI beloofde toekomst wordt geschreven met gestolen data.
Behalve op de luchtkastelen die AI-bedrijven hun klanten voorspiegelen, slaat hij ook acht op wat hij “doom-marketing” noemt. Het is een marketingstrategie waarbij vooral grote AI-ontwikkelaars en hun leiders, bewust waarschuwen voor de gevaren van kunstmatige intelligentie en zelfs voor een naderend apocalyptisch scenario om hun eigen technologie als de krachtigste en de meest geavanceerde ter wereld in de etalage te plaatsen en kolossale investeringen in AI-infrastructuur aan te trekken. Bovendien hanteren zij deze psychologische paradox om strenge overheidskwalificaties af te dwingen, waarmee ze kleinere, gratis opensource concurrenten uitschakelen.
De hype rond kunstmatige intelligentie is échte stupiditeit.
Ilyaz Nasrullah
Nasrullah bestrijdt het idee dat er wetenschappelijke consensus bestaat over existentiële AI-risico’s voor de mensheid en betoogt dat AI-bedrijven profiteren van de kennislacune bij het grote publiek om met grootse beloften en angstaanjagende doemprofetieën zonder veel onderbouwing en bewijs voor de dag te komen. Hij hoort al langer doorbraken, maar ziet dat de claims verder worden opgeblazen terwijl de resultaten uitblijven.
Nasrullah wil het debat terugbrengen naar wat AI-systemen werkelijk doen. Als we systemen “kunstmatige intelligentie” noemen, ontstaat gemakkelijk het beeld dat ze menselijke intelligentie volledig nabootsen of binnenkort helemaal vervangen. Hij is zeer terughoudend ten aanzien van deze voorstelling. Een systeem kan bijvoorbeeld uitstekend complexe teksten analyseren, programmeren, vertalen en verschillende stappen in een probleem combineren, maar daardoor nog niet automatisch beschikken over een echt bewustzijn, gevoel of een eigen wil. Het werkt puur op basis van wiskundige patronen en data. Met andere woorden: AI heeft geen menselijke intelligentie, maar kan indrukwekkende prestaties leveren.
Beklijvend zijn de pagina’s waarin Nasrullah de grootschalige schade aan de kaak stelt die AI op ecologisch vlak veroorzaakt door het enorme elektriciteitsverbruik van datacenters, de waterverspilling voor de koeling van de servers alsook de uitstoot van broeikasgassen en op sociaaleconomisch gebied door de uitbuiting van duizenden werknemers in lageloonlanden.
Ter afsluiting pleit Nasrullah voor een veel kritischere houding tegenover AI-bedrijven, niet zozeer tegenover de technologie. Het echte gevaar schuilt naar zijn mening niet in een zogenaamd “slimme” machine, maar in de mensen, de machtsconcentraties en de commerciële belangen achter deze systemen. Hij hekelt hoe bedrijven miljarden dollars in deze speculatieve technologie pompen in de hoop hiermee nog meer geld mee te verdienen en breekt een lans voor een effectieve overheidsregulering om grote teleurstellingen, ernstige misstanden en onomkeerbare schade te voorkomen. En tenslotte poneert hij dat verantwoord gebruik van een AI-toepassing niet begint bij de vraag hoe deze technologie in te zetten is, maar of dat überhaupt moet en welke aantoonbare baten, risico’s en alternatieven er zijn.
In Dit is AI richt Ilyaz Nasrullah de kritische blik bijna uitsluitend op de negatieve en problematische aspecten rond kunstmatige intelligentie, waardoor het geheel wat eenzijdig en pessimistisch aanvoelt. Niettemin is het boek een vlot leesbare, uitermate interessante en scherpe waarschuwing die je wel met de nodige nuance moet lezen.
Marc De Bock
Proficiat Marc De Bock met uw honderdste recensie voor het Humanistisch Verbond!
