8 oktober 2026
Het lot van je uiterlijk is de rol die je krijgt
Je gelooft oprecht dat je anderen beoordeelt op hun karakter. Je zal moeite hebben om te geloven dat het eerste oordeel (en veelal ook het laatste) al gevallen is voordat er iets gezegd wordt en toch is dat zo.
In 7 hoofdstukken, op 27 bladzijden heeft Van der Linden mij overtuigd: “snelheid is ouder dan waarheid”. Je ontmoet voor het eerste een vreemde en je brein beslist onmiddellijk of die persoon veiligheid uitstraalt of gevaar. Deze overlevingsfunctie is ouder dan taal en betekende voor onze voorouders het verschil tussen vechten of vluchten, dood of leven. Die functie heeft het brein behouden en bovendien is het zuinig: “Een eerste oordeel veranderen kost moeite. Het behouden kost niets”.
Een voorbeeld uit het boek: iemand die eruitziet als een leider, krijgt die rol toebedeeld en is geneigd ernaar te handelen. Vervolgens sturen de verwachtingen haar of zijn gedrag, zodat de anderen zich bevestigd zien in hun eerste oordeel: dit is een leider.
De auteur noemt Will Smith niet bij naam, maar we weten allemaal wie hij bedoelt. Smith viel uit de rol die we hem toebedeeld hadden: doorheen de jaren zag iedereen hem als vriendelijk en beheerst. De slag in het gezicht van degene die een grap gemaakt had over zijn vrouw, sloeg de wereld met verstomming: het paste niet bij zijn rol!
Op elke bladzijde vind je iets om over na te denken. Ben ik zelf al beoordeeld op de rol die ik speelde? Heel zeker! Leerlingen voor wie ik een reis georganiseerd had, getuigden dat ik onderweg helemaal anders was dan in de klas: ik viel uit mijn rol!
Nu ik het vriendelijke voorkomen heb van een ouder wordende vrouw, ontmoet ik zelden een spoor van agressie, zelfs eerder welwillendheid: het lijkt alsof mensen mijn vraag niet negatief kunnen beantwoorden. Als ik mijn kleding voor de dag kies, hou ik er rekening mee wie ik zal ontmoeten die dag, beseffend dat de eerste indruk bepalend is.
Een kennis getuigt ervan dat hij soms verkeerd beoordeeld wordt en dat de ander dat oordeel niet meer herziet. Elke lezer(es) zal voorbeelden vinden, want “een samenleving zonder rollen zou niet vrijer zijn. Ze zou onwerkbaar zijn.”
Van der Linden is duidelijk in zijn voorwoord: dit boek is geen aanklacht tegen het uiterlijk. Het is een beschrijving van een mechanisme dat hij wil zichtbaar maken. Dit essay laat zien dat het uiterlijk verder reikt dan aantrekkelijkheid alleen, het beïnvloedt relaties, de status en de rol die iemand in de samenleving krijgt. Het is een filosofische verkenning van een onderwerp waarmee iedereen dagelijks te maken heeft, vaak zonder het te beseffen.
Van der Linden is niet aan zijn proefstuk toe. Ik las van hem al 24 Wetten van de Verliezer en 12 Wetten van de Winnaar. Hij schrijft filosofische essays over de mechanismen achter het menselijke gedrag en terugkerende patronen. Het zijn beslist geen zelfhulpboeken of handleidingen, maar je kan er veel uit leren.
Gerda Sterk
