19 oktober 2026
DE LAATSTE NOMADEN
De bergtochten die zij van jongs af aan met haar ouders ondernam hebben de interesse van de auteur voor het hooggebergte gewekt. Zij werd verliefd op de Himalaya en reisde regelmatig naar het hooggelegen Ladakh in het noorden van India, waar zij klim-, trek- en fietstochten ondernam. Haar studies geologie en milieukunde liggen aan de basis van haar bijzondere aandacht voor zwerfkeien en bijzondere gesteenten, en voor de invloed van de klimaatverandering op de levenswijze van de plaatselijke bevolking. De ontmoetingen met de bergbewoners en haar ervaringen met het hooggebergte leidden tot zeven boeken met recent ‘De laatste Nomaden’.
In de zomer van 2016 bezocht de auteur Spanchen, een nomadennederzetting in Kharnak, een streek in Ladakh die regelmatig door de nomaden bezocht wordt. Zij leerde er verschillende nomaden- families kennen die haar hartelijk ontvingen. Zo kon zij met eigen ogen vaststellen hoe hard het nomadenleven nog steeds is, ofschoon moderne technieken en steun van de overheid een helpende hand bieden. Het aantal nomadenfamilies neemt voortdurend af. Dat heeft verschillende oorzaken.
Eens de kinderen de schoolleeftijd bereikt hebben moeten zij op kostschool. Zij vervreemden van het nomadenleven en weten niet veel meer over de levenswijze van hun voorouders. Hoe hadden zij moeten leren melken, de kudde hoeden en weven? Zij kennen het nomadenvak niet meer en verkiezen ook een gemakkelijker leven in de stad.
De klimaatverandering speelt ook een rol in de teruggang van de nomadenbevolking. Al jaren regent het te weinig en valt er amper wintersneeuw met een gebrek aan smeltwater van de gletsjers tot gevolg. In de zomer is er onvoldoende gras voor hun geiten, schapen en jaks, waar hun inkomen afhankelijk van is.
De nomaden die het niet meer zien zitten verhuizen naar de stad waar zij proberen aan de kost te komen als gids of ambachtsman. De aanpassing aan een sedentair leven is niet altijd gemakkelijk. Het levensritme is er anders. Alles moet sneller en efficiënter. Andere kennis en vaardigheden zijn vereist. De scheiding tussen mens en natuur valt hen zwaar.
De auteur wisselt de seizoenen af bij haar terugkerende bezoeken. Zo kan zij de verschillen tussen de seizoenen aan den lijve ervaren en beschrijven hoe de nomaden ermee omgaan. Haar trektochten in het Ladakh gebied dateren van 2015, 2016 en 2023. Zelfs in die korte tijdspanne moet zij vaststellen dat het nomadenleven gewijzigd is en hoe drastisch het aantal nomadenfamilies teruggevallen is.
Doordat zij alleen reist kan zij gemakkelijk contact leggen met de plaatselijke bevolking. Bij het nuttigen van een kop boterthee noteert zij oude verhalen en familiegeschiedenissen. Gezien de mondelinge overlevering dreigt er immers veel verloren te gaan.
Met spijt stelt zij vast dat het groeiende massatoerisme de natuur meer en meer doet lijken op een reusachtig pretpark met een marathon op grote hoogte, wielerwedstrijden, rafttochten op de rivieren, bungeespringen op grote hoogte… Zij laten hun afval achter en kijken neer op de bevolking. De auteur, die onder de bevolking veel vrienden heeft, is daar terecht bijzonder verstoord over.
Het boek biedt een mooi portret van een verdwijnende levensstijl. De auteur voelt zich betrokken waardoor zij zich inzet voor het behoud van de Tibetaanse cultuur, voor mensenrechten, democratische vrijheden en zelfbeschikking van het Tibetaanse volk.
Het werk is mooi geïllustreerd met prachtige kleurenfoto’s van de indrukwekkende natuur en van de kleurrijke bevolking, dit alles in een verzorgde en genaaide uitgave, wat een zeldzaamheid wordt.
De kaart van het gebied mocht wel meer gedetailleerd zijn. Talrijke plaatsen en gebieden, waar de schrijver naar verwijst, zijn er niet op terug te vinden.
Ignace Claessens
