22 oktober 2026
Emoties ontrafeld – Hoe brein en lichaam de geest maken
Bas van Egmond is een voormalig huisarts die niet enkel begaan was met de fysieke kwalen van zijn patiënten, maar die zich ook bekommerde om hun psychisch welzijn. Want beide hangen samen, ze beïnvloeden mekaar. Daarom hanteert de auteur een filosofische benadering van een vraagstuk dat intrinsiek filosofisch is: waarom handelen mensen zoals ze dat doen?
Als huisarts kan je het je niet permitteren om vakidioot te zijn: je staat midden in de samenleving, je bent het eerstelijnsaanspreekpunt van mensen die zorg nodig hebben en voor wie een goed gesprek de basis vormt van herstel. Daarom legt Bas van Egmond verbanden tussen de hersenwetenschappen en de menswetenschappen. Beide zijn belangrijk om het fenomeen ‘mens’ te begrijpen en dus te kunnen helpen.
Het boek bestaat uit drie delen, die samen een antwoord bieden op de centrale vraag.
Deel I benadert hoe de mens als individu functioneert op basis van hoe hersenen onze lichamelijke functies en ons gedrag aansturen. Waarom hebben we emoties en welke hersendelen zijn daarbij actief? En hoe verhoudt ons bewustzijn tot het onbewuste? We leren dat elke mens een autonome ruimte heeft, maar die komt in aanraking met de ruimte die anderen innemen en die raakt aan en zelfs binnendringt in dezelfde autonome ruimte van anderen.
Deel I benadert hoe de mens als individu functioneert op basis van hoe hersenen onze lichamelijke functies en ons gedrag aansturen. Waarom hebben we emoties en welke hersendelen zijn daarbij actief? En hoe verhoudt ons bewustzijn tot het onbewuste? We leren dat elke mens een autonome ruimte heeft, maar die komt in aanraking met de ruimte die anderen innemen en die raakt aan en zelfs binnendringt in dezelfde autonome ruimte van anderen.
Dat brengt ons bij Deel II. Dit deel gaat in op hoe wij ons als individuen verhouden tot andere individuen, die samen een gemeenschap vormen. Dat kan gaan over de meest basale huiselijke interacties en de conflicten die daarbij horen. Maar dat kan ook gaan over de meest ingewikkelde geopolitieke vraagstukken. Het boek gaat in op de meest uiteenlopende concrete situaties en probeert die te verklaren vanuit de soms moeilijke verhouding tussen individu en gemeenschap.
Deel III bespreekt hoe al die individuen samen een rechtvaardige samenleving optuigen, dankzij het elementaire proces van opvoeding. Want een constructieve houding jegens anderen, een gezonde emotionele huishouding die je in staat stelt om correct te interageren met anderen, dat komt enkel tot stand dankzij socialisatie. Elke motivatie voor menselijk gedrag komt neer op twee factoren: veiligheid en voeding. Na een lange carrière als huisarts is niemand beter geplaatst om die simpele conclusie te onderbouwen dan Bas van Egmond.
Björn Siffer
