16 november 2026
On va tout casser!
Naar aanleiding van de recente rellen in Brussel, Luik en vooral Franse steden pijnigde ik de voorbije weken mijn hoofd om te weten wat erachter schuilgaat. Het begon met legitieme eisen van vooral scholieren, maar ontaardde al vlug in rellen met vernielingen, brandstichting en plundering van winkels. Een kort tv-interview is me bijgebleven: een reporter stelde de vraag aan een jongere wat de boodschap was. Waarop die zonder aarzelen antwoordde: ‘mon message est: tout casser!’ Ik heb deze korte reportage meermaals op tv gezien en twijfel niet aan de echtheid hiervan.
Ik begrijp daaruit dat er geen boodschap is en dat Christophe Busch fout is als hij zegt dat deze betogers verandering willen (De Afspraak, 19 oktober). Ik sluit me meer aan bij Mia Doornaert die het in dezelfde uitzending had over de tout-casser-mentaliteit bij de Fransen. De reguliere betogers roepen dan wel op voor verandering, maar dat geldt niet voor de casseurs. Bij hen zie ik enkel een diepgeworteld nihilisme dat alle gezagsdragers per definitie afwijst. We zien dit ook bij de rellen op oudejaarsavond, die elk jaar terugkeren en waarbij zowel politieagenten als hulpverleners (brandweerlui, ambulanciers) geviseerd worden. Iedereen die op een of andere manier de overheid vertegenwoordigt, vormt een doelwit.
Intellectuelen, politici ter linkerzijde en maatschappelijk werkers allerhande zoeken bij elk protest naar de oorzaken bij de maatschappij. De maatschappij heeft gefaald als zulk protest ontaardt. Men zoekt dan naar slachtoffers van die maatschappij (van armoede, uitzichtloosheid enz.). Dat is een vorm van denken die dominant is sinds zeg maar mei ’68. Welnu dat denken is fout en moet dringend veranderd worden. We moeten opnieuw in daders duidelijk daders zien. Wie brand sticht en winkels plundert is geen slachtoffer van een maatschappelijk falen maar moet worden aangesproken op zijn daden. De straffeloosheid is daarbij een groot probleem. Na rellen in Brussel (begin oktober) werden enkele minderjarigen opgepakt en voor de jeugdrechter gebracht. Maar ze werden alweer vrijgelaten nadat was vastgesteld dat er voor hen geen plaats meer was in de gesloten instellingen waar ze naartoe moesten.
Ik beweer niet dat de maatschappij perfect werkt en dat er geen problemen zijn. Maar er zijn ook kansen die geboden worden. Het is belangrijk dat jongeren leren dat ze een inspanning moeten doen en dat ogenblikkelijk resultaat vaak niet mogelijk is. Die inspanning moet dus volgehouden worden en levert meestal pas na vele jaren resultaat op. Naast het kenmerkende nihilisme moet dus ook de mentaliteit van onmiddellijke winst doorbroken worden. En vaak gaat het bij hen om winst in de vorm van vlug verdiend geld. Gestolen goederen werden al snel online aangeboden.
Ook de (drugs)criminaliteit speelt hierop in. Ook hier geldt een dominant discours dat deze jongeren niet als daders ziet. Ik wijs hier op het interview met criminologe Emma De Caluwé (Knack, 28 oktober): ‘Ik bestudeer gerechtelijke dossiers en ga in gesprek met jongeren die betrokken zijn of waren bij georganiseerde criminaliteit. Ik hoop dat mijn onderzoek ervoor zorgt dat we hen beter begrijpen. Want als we willen voorkomen dat ze in de georganiseerde criminaliteit belanden, moeten we bereid zijn naar hun verhalen te luisteren.’ Welnu (in gesprek gaan, beter begrijpen, naar hen luisteren), dat is een duidelijk voorbeeld van het dominante discours. Volgens mij heeft dat discours gefaald, zeker in het licht van de criminele feiten die de voorbije weken gepleegd werden in onze steden.
Er is dus nog veel werk voor het onderwijs dat bij jongeren de juiste mentaliteit moet bevorderen. Het dominante discours moet ook uitgedaagd worden.