15 juli 2026
Als de zon ondergaat
Dit boek beschrijft het verblijf van de familie Mann, de beroemdste schrijversfamilie van Duitsland, in het Zuid-Franse Sanary-sur-Mer. Het is zomer 1933 en een keerpunt in de politieke geschiedenis van Europa.
Florian Illies (°1971, Schlitz in Hessen) is een Duitse auteur, journalist en kunsthistoricus. Met Als de zon ondergaat schrijft hij een historisch werk op een journalistieke wijze. Dankzij het overvloedig aanwezig archiefmateriaal brengt hij het verhaal alsof hij zelf aanwezig was. Ook het gebruik van de tegenwoordige tijd helpt om een sfeer van vertrouwdheid te scheppen. Illies schrijft als een journalist die het tempo hoog weet te houden. Hij kadert alle details in het geheel zonder dat ze overdadig of overbodig overkomen.
Deze geschiedenis begint in februari 1933. Op dezelfde dag herdenken Thomas Mann in Amsterdam en Adolf Hitler in Leipzig de 50e sterfdag van Richard Wagner. Mann stoort het dat Hitler Wagner misbruikt en de entourage van Hitler stoort zich aan de inhoud van de lezing van Mann. Op aandringen van hun kinderen verlengen Thomas Mann en zijn echtgenote Katia hun verblijf in het buitenland. Eerst nemen ze nog vakantie in Aosta om tenslotte te belanden in het kleine vissersdorpje Sanary-sur-Mer aan de Middellandse Zee. Hier verbleven ook Aldous Huxley, Arnold Zweig, Ludwig Marcuse, Bertolt Brecht en Lion Feuchtvanger. Thomas Mann en echtgenote Katia verblijven er met hun twee jongste kinderen, Medi en Bibi, in de villa La Tranquille. Hun vier oudste kinderen, Erika, Klaus, Golo en in mindere mate Monika zullen er hun ouders bezoeken. Ze zijn allen met elkaar verbonden, maar hun relatie ligt dikwijls moeilijk. Thomas Mann is het onbetwiste middelpunt, streng en formeel. Hij verdraagt de ballingschap slecht en mist zijn vertrouwde omgeving. Ook Heinrich Mann, de broer van Thomas, vertoeft in de omgeving.
Klaus en Erika doen er alles aan opdat hun vader zich zou uitspreken tegen het naziregime. Maar pas in 1938, tijdens een lezing in de Verenigde Staten, wijst hij het regime openlijk af.
Heel de zomer van 1933 verblijft de familie in Sanary-sur-Mer. In september verhuizen ze naar Zürich om van daaruit in 1938 tenslotte naar Californië te trekken. Florian Illies weet de complexe geschiedenis van de familie Mann met hun zes kinderen als een feuilleton te beschrijven. In korte hoofdstukken gebruikt hij de overvloedig beschikbare bronnen aan dagboek- en brieffragmenten. Dit zorgt voor een hoog leestempo en maakt het geheel erg boeiend. Het wordt een complete geschiedenis, naast de familie Mann zijn er immers ook nog de andere Duitse exilschrijvers.
Illies leeft met de familie Mann mee. Hij voelt de problemen aan en schrijft hun verhaal met een milde humor. Het is een mengeling van fictie en non-fictie. Naast heel wat roddel voegt Illies er schitterende romanextracten aan toe. Op een zeer aantrekkelijke manier belicht hij een belangrijk deel uit de Duitse culturele literatuur.
Als de zon ondergaat is een geschiedenisboek dat leest als een spannende reportage. Figuren worden ingekleurd en komen tot leven. Het verhaal is zowel begeesterend als overweldigend. Na dit boek is de auteur van De Toverberg, De Buddenbrooks of Doctor Faustus een man van vlees en bloed geworden. De grote afstandelijkheid van de Nobelprijswinnaar is verdwenen en in de plaats is een man verschenen met zijn eigen problemen.
Illies voegt nog een hoofdstuk “Daarna” toe. Hierin geeft hij een overzicht met wat er gebeurde met de verschillende villa’s waar de familie Mann in verbleef. En tot slot doet hij verslag over de verdere levensloop – na 1933 – van de zomergasten in Sanary-sur-Mer.
Achteraan het boek is de stamboom van de familie Mann opgenomen waarbij voor elke figuur ook hun verschillende roepnamen worden vermeld. Dit is geen overbodige luxe. Op het omslag van het boek staat een melancholische foto van een dame aan een gedekte tafel. Jammer dat er geen foto’s van de familie zijn opgenomen in het boek.
Paul Van Aelst
