9 april 2026
Het beste wat je met je geld kunt doen
Vier miljoen Vlamingen en negen miljoen Nederlanders geven aan goede doelen. Drie kwart van hen – bijna tien miljoen donateurs – vinden dat goede doelen het grootste verschil moeten maken per gedoneerde euro (volgens de Barometer van de Filantropie 2026). Des te meer levens ze redden, armoede ze verminderen, CO2-uitstoot ze vermijden, dierenleed ze besparen, per euro, des te beter.
Voor die tien miljoen donateurs is het boek Het beste wat je met je geld kunt doen van Bram Schaper sterk aan te raden. Schaper is directeur van Doneer Effectief, een Nederlandse organisatie die donateurs helpt wereldproblemen te bestrijden door gericht te schenken aan wetenschappelijk geselecteerde goede doelen met de hoogste impact op het gebied van gezondheid, klimaat en dierenwelzijn. (Voor de Belgen is er de zusterorganisatie Effectief Geven.)
Zoals de titel van het boek duidelijk maakt: het gaat niet om wat je met je geld moet doen, maar om wat je ermee kunt doen. Verwacht je dus niet aan een pleidooi om je een schuldgevoel aan te praten. Nee, het boek bevat geen argumentatie dat doneren aan de effectiefste goede doelen jouw morele plicht zou zijn. Het is geen plicht, maar een kans, een opportuniteit. Schaper toont aan hoe je met effectief geven de wereld wel honderd keer sterker kunt verbeteren. Als je Schaper’s advies volgt, ga je vanzelf honderd keer meer levens redden, honderd keer sneller het klimaatprobleem oplossen, honderd keer hoger welzijn bevorderen, honderd keer sterker dierenleed bestrijden. Alsof je met gemak honderd keer betere prestaties kunt leveren op de Olympische Spelen voor wereldverbeteraars. Nu ja, misschien mag je je wel schuldig voelen als je die kans niet grijpt.
Hoewel bijna tien miljoen donateurs in Vlaanderen en Nederland zeggen dat maximale impact van goede doelen belangrijk is, zijn er waarschijnlijk nog geen tienduizend mensen in de lage landen die effectief geven aan de effectiefste goede doelen. Bij de keuze van goede doelen gaapt een gigantisch ravijn tussen goede intenties en goede daden. Donateurs vinden doeltreffendheid van goede doelen belangrijk, maar dat zien we niet terug in hun donatiekeuzes. Het is zoals bij goede voornemens: die worden ook niet altijd nageleefd. Er is een kloof tussen wat mensen van plan zijn te doen en wat ze daadwerkelijk doen. Wat mensen belangrijk vinden komt niet altijd tot uiting in hun gedrag.
Natuurlijk, veel donateurs hebben waarschijnlijk nog niet gehoord van Doneer Effectief of Effectief Geven. Schaper wil met zijn boek daar iets aan doen. Maar deze onwetendheid verklaart slechts een deel van het ravijn. Psychologie verklaart de rest. Volgens Schaper focussen de meest doeltreffende goede doelen op de meest omvangrijke, oplosbare en onderbelichte problemen, zoals malaria, steenkoolcentrales en kippenleed. De drie O’s: drie ringen op de Olympische vlag voor wereldverbeteraars. Maar de menselijke psychologie legt de focus veeleer op het tegendeel: onbelangrijke, onverbeterlijke en overbelichte problemen.
Onderzoek toont dat omvangrijke problemen vaak als minder ernstig worden gezien (de ‘groot probleem paradox’). Als een ziekte veel mensen treft, dan zal die ziekte wel niet zo ernstig zijn, denkt men. En als een ramp veel slachtoffers maakt, zal de kans op die ramp wel klein zijn.
Soms geven mensen meer prioriteit aan problemen die moelijker oplosbaar zijn. Goede doelen die lastigere problemen aanpakken, krijgen dan meer steun. Die goede doelen bereiken vanzelfsprekend minder resultaat per euro.
Ten derde speelt zichtbaarheid een rol. Mensen geven aan een goed doel als ze zien dat veel anderen ook aan dat goed doel geven. Ze doneren sneller aan bekende doelen of acties die veel media-aandacht krijgen. Denk aan benefietacties na rampen, de Warmste Week in Vlaanderen of Serious Request in Nederland. Maar net daar is de extra impact van een bijkomende gift vaak kleiner, omdat er al veel middelen naartoe gaan. Als een noodhulporganisatie overspoeld wordt door donaties, zal een extra gift nog maar weinig kunnen betekenen voor de slachtoffers. Bij een onderbelicht probleem heb je als individuele donateur meestal meer impact.
Mensen geven dus veeleer geld voor de aanpak van kleine, lastige en sterk belichte problemen. De effectiefste goede doelen focussen op de tegenovergestelde problemen. Hoeveel effectiever zijn die top goede doelen dan? Nog niet dubbel zo effectief als de rest, denken de meesten. Ze zitten er ver naast: de effectiefste goede doelen realiseren wel honderd keer meer goeds per euro dan de meeste andere goede doelen.
Tien miljoen Vlamingen en Nederlanders vinden dat goede doelen het grootste verschil moeten maken per gedoneerde euro, maar toch doneren ze niet aan goede doelen die wel honderd keer meer verschil maken. Omwille van psychologische valkuilen en gebrek aan informatie. Daardoor laten tien miljoen mensen een gouden kans liggen om honderd keer meer goed te doen met hetzelfde gedoneerde bedrag. Het boek van Schaper kan die miljoenen donateurs effectief helpen om effectiever te geven. Ik kan het honderd maal tien miljoen keer aanraden.
Stijn Bruers
