9 mei 2026
Puberaal, activist, radicaal of extremist?
Dit boek handelt over het manifest aanwezig en belangrijk aspect van radicalisering bij jongeren. Inzicht bij het opvoeden in het algemeen en in het onderwijs in het bijzonder zijn van cruciaal belang. Radicalisering en extremisme is voor de meeste leerkrachten een nieuw gegeven. Hoe is dit te duiden en belangrijker, hoe daar mee om te gaan?
Karin Heremans werd licentiate Romaanse talen en gaf les aan de kunsthumaniora. Sinds 2001 is ze directrice van een grote multiculturele school in Antwerpen: het Koninklijk Atheneum op de Rooseveltplaats. Dit is een instelling waar jongeren met 60 verschillende nationaliteiten de lessen volgen. Sinds 2015 werkt ze tevens aan het beleid voor het gemeenschapsonderwijs met betrekking tot radicalisering en polarisering. Ze is iemand van wie kennis door de praktijk is gevormd.
Puberaal, activist, radicaal of extremist? is bedoeld als werkinstrument voor de leerkrachten, directies en beleidsverantwoordelijken die met de in de titel vernoemde items te maken krijgen. In onze multiculturele samenleving is het niet vergezocht om te verklaren dat elke school – in meer of mindere mate – hiermee zal te maken krijgen. Bij uitbreiding is dit nuttige literatuur voor iedereen die met jongeren te maken krijgt.
Het boek is zeer streng gestructureerd en start met een uitgebreide inleiding. Hierin wordt de huidige diversiteit bij de schoolgaande jeugd niet gezien als de bron van alle problemen, maar als een realiteit met uitdagingen en kansen. Die diversiteit is niet meer weg te denken, maar maakt het samenleven er niet gemakkelijker op. Het gevaar bestaat dat daar een fatalistische of een idealistische visie uit voortvloeit. Het is belangrijk dat het onderwijs er op een realistische wijze op reageert. Het doel van Heremans is dan ook alle onderwijsmensen een stevige basis te bezorgen bij hun omgang met etnische, culturele en levensbeschouwelijke diversiteit. Bovendien kan dit werk door zijn volledigheid fungeren als naslagwerk ter preventie voor problematische radicalisering en polarisering.
Puberaal, activist, radicaal of extremist? is samengesteld uit vier grote hoofdstukken. In het eerste hoofdstuk wordt de huidige samenleving ontleed. De leidraad is telkens een concrete vraag: Hoe gaan we om met een specifieke houding van jongeren t.o.v. maatschappelijke situaties? Er worden niet minder dan tien verschillende reacties ontleed.
Hoofdstuk 2 richt zich volledig op de huidige genderproblematiek. Normen en waarden die jongeren hanteren worden afgezet tegen het fundamenteel recht op gelijkheid tussen man en vrouw. Levensbeschouwing, religie en ideologie worden in het zeer uitgebreide derde hoofdstuk behandeld. Sinds er tegenwoordig een breed scala aan ideologieën in onze maatschappij opduiken, is dit het meest voorkomende probleem in de klas. Daarbij brengen de verschillende groepen migranten hun specifieke religiositeit en tradities mee die soms zelfs in hun eigen gemeenschap tegengesteld zijn. In dit deel wordt niet enkel de godsdienstige impact behandeld maar ook de uitwassen van linkse en rechtse extremistische groeperingen. Voor de volledigheid wordt aandacht besteed aan jongeren die een nihilistische subcultuur aanhangen.
In hoofdstuk 4 komen de sociale media aan bod. Vermits jongeren steeds meer tijd verwijlen op sociale media, is het van groot belang hen hierbij te volgen. Enkel op deze manier kunnen zij gewezen worden op de gevaren, misvattingen en bedreigingen die hiervan uitgaan. Ook hier worden er heel wat hints gegeven om dit op te vangen en recht te zetten.
2026, het is niets te vroeg dat Heremans haar praktijkervaring te boek heeft gesteld. Meer dan 200 pagina’s boordevol informatie in een duidelijke taal geschreven. Elk item wordt uitvoerig toegelicht en toch slaagt ze erin dit te doen met een bondige stijl, zonder ingewikkelde zinsconstructies of drammerige vaktermen. Bij elk probleem geeft ze mee wat het wettelijk kader is waarbinnen er kan en moet opgetreden worden. Daarna komt haar voorstel tot pedagogisch-didactische aanpak dat door experten besproken wordt. Met behulp van praktijkvoorbeelden biedt ze oplossingen en concrete tips aan. Lesgeven is er in de 21e eeuw niet eenvoudiger op geworden. Puberaal, activist, radicaal of extremist? is een gids die ondersteuning en bevestiging biedt bij het uitwerken van een eigen aanpak.
Na het lezen van dit bijzondere onderwijsboek, rest de beklemmende vraag: “Wat als de voorgestelde remedies niet lukken?” Daarom is dit werk niet enkel voor onderwijs een baken, maar voor iedereen die met beide voeten in de huidige samenleving staat en met jongeren te maken krijgt. Ook de ouders!
Paul Van Aelst
