29 mei 2026
Denkwerk. Kunstenaars en filosofen
In dit boek bespreken de beide auteurs hedendaagse en moderne kunstwerken. Ze verbinden het besproken kunstwerk telkens met een filosofisch denker.
Denkwerk bestaat uit 27 aparte hoofdstukken waarin telkens een kunstwerk besproken wordt en getoetst aan een filosoof. De hoofdstukken werden gegroepeerd in vijf thema’s: Werkelijkheid en autonomie, Expressie en authenticiteit, Waarneming en betekenis, Kritiek en utopie en Fragmentatie en transgressie. Het zijn korte hoofdstukken die elk een concreet kunstwerk als uitgangspunt hebben. Deze kunstwerken stammen uit de twintigste en eenentwintigste eeuw en zijn – althans voor mij – niet allen bekend. Janssen en Zijlstra geven zeer persoonlijk hun mening over het besproken kunstwerk.
De bekeken kunstwerken worden aan het begin van elk hoofdstuk op een volledige pagina en in kleur afgedrukt. Kadertekstjes met citaten van de kunstenaar of toelichtingen van de filosoof onderstrepen de uitleg van de auteurs. Janssen en Zijlstra leggen er herhaaldelijk de nadruk op dat filosoferen betekent zelf te denken en in dit kunstoverzicht gaat dit verder dan het veralgemeende “wat en hoe”. Zij trachten telkens een stap verder te gaan om bij de vraag “waarom?” uit te komen. Het spreekt aan hoe zij beeld en filosofie elkaar laten vinden en verlichten en nieuwe perspectieven toevoegen. Hun oordelen en meningen worden uitvoerig gemotiveerd en onderbouwd. Hun kennis over kunstgeschiedenis en kunstbeschouwing zorgen ervoor dat het kunstwerk een eigen leven kan gaan leiden en als zelfstandig object overkomt. Beeld van het kunstwerk en theorie van de gekoppelde filosoof kunnen elkaar op die manier positief beïnvloeden. Het kunstwerk blijft wel op de voorgrond en de eraan verbonden filosofie dient enkel om de diepere waarde ervan te ontleden en vast te leggen.
Door de heldere stijl, de overtuigende pleidooien voor de kunstwerken en vooral de persoonlijke benadering van het kunstgevoel komt dit boek zeer authentiek over. Het toevoegen van een filosofische benadering zorgt telkens voor een extra dimensie. De auteurs proberen nooit te overtuigen maar geven wel een stevige visie om het kunstwerk op een eigenzinnige manier aan te voelen.
Denkwerk verschaft niet enkel een overzicht van onbekende werken maar zorgt door de originele combinatie van kunst met filosofie voor een eigenzinnige inkijk op moderne kunst. Na elk hoofdstuk zorgden de auteurs, naast de noten, ook voor verwijzingen naar interviews, websites en documentaire filmpjes op YouTube. Telkens vind je er ook een overzicht van nuttige literatuur. Het boek sluit af met een personen- en zakenregister.
Paul Van Aelst
Dit boek werd eveneens gerecenseerd door Benny Madalijns.