3 juli 2026
Als Roth in Frankrijk – Een literaire reis door le Midi
Door deze titel zou je kunnen denken dat in dit werk de reportages van Joseph Roth zijn opgenomen. Niet dus. De schrijfster herneemt de reis die Roth maakte in 1925 van Parijs tot de Middellandse Zee en schrijft haar eigen verhaal.
Jolien De Bouw is een freelancejournaliste die voor De Standaard, Het Nieuwsblad, Gazet van Antwerpen en VRT-nieuws reportages uit Frankrijk brengt. Aanleiding tot dit boek zijn de reportages die Roth schreef over Frankrijk. In 1925 was hij overtuigd dat hij niet in Duitsland kon blijven. Hij werkte voor de Frankfurther Zeitung en verkaste als vaste correspondent naar Parijs. Al snel trok hij langs de Rhône-vallei naar het zuiden. Over de verschillende steden onderweg schreef hij tientallen stukjes voor de krant. Hij zou zich trouwens na de machtsgreep van Hitler definitief in Frankrijk vestigen.
Een eeuw later trekt Jolien De Bouwer eveneens als correspondent door Frankrijk. Op die 100 jaar is het land grondig veranderd terwijl de Fransen verschrikkelijk nostalgisch over hun verleden blijven doen. Met Roth als gids reist ze van Lyon naar Nice. Ze ontdekt de witte steden van Roth en schrijft er hedendaagse reportages over.
Als Roth in Frankrijk is inderdaad een literaire reis door de Midi. Het werk bestaat uit drie delen. In het eerste stuk verblijft ze in Marseille. Ze gaat er op zoek naar de ziel van Frankrijk. Met de drie Franse idealen voor ogen – liberté, égalité en fraternité – geeft ze haar mening over de zuiderse stad en haar bewoners.
In deel twee reist ze van Lyon naar Nice en omstreken. Onderweg bezoekt ze de verschillende steden die Roth 100 jaar voor haar had aangedaan. Met nauwgezette precisie kiest ze details om een zeer persoonlijk commentaar over elke stad te schrijven. Over iedere locatie geeft ze een levendige beschrijving die zeer typerend is. Vlot en tegelijk zeer gedetailleerd weet ze telkens de sfeer over te brengen. Ze herkent de moderne Fransman in zijn huidige milieu. Ze is tegelijkertijd breeddenkend en toch ook zeer kritisch.
In het derde deel is Jolien De Bouw terug in het noorden van Frankrijk. Het is een winterse dag als ze de markt in Lens bezoekt. In een klein café aan de rand van de markt beschrijft ze de Franse levensstijl. De Fransen die over alles klagen en steeds maar verkondigen hoeveel beter het vroeger was. Zeer bondig geeft ze een leerzaam overzicht van de Franse politieke toestand, van de Franse grootmacht in 1940 tot het huidige beleid van president Macron. Ze tekent genadeloos de kritiek van de gewone cafébezoeker op.
Als afsluiter schrijft ze een persoonlijk stukje Ode aan Frankrijk. Ze geeft toe dat ze partijdig is en Frankrijk in haar hart heeft opgenomen. Haar verering voor dit land illustreert ze met de grootse prestatie die de Fransen onlangs leverden met de wederopbouw van de afgebrande Notre-Dame.
Jolien De Bouw schrijft oprecht chauvinistisch. Zelfs als ze kritisch een situatie bekijkt, voel je zo haar sympathie voor dit heerlijk land. Ze geeft voldoende redenen om de tocht van Parijs naar Marseille na Roth en haarzelf ook over te doen. Ze grijpt zelf telkens terug naar de originele uitspraken van Roth. Vol van haar eigen verbeelding volgt ze hem op diens tocht langs de “witte steden van de Midi”.
Als Roth in Frankrijk is een literaire reis van twee hoofdrolspelers – Joseph Roth én Jolien De Bouw. Vooral de reizigers die bekend zijn met de bezochte plaatsen zullen kunnen genieten. De Bouw schrijft zo gedetailleerd dat het aanvoelt of je zelf door de Franse straten kuiert. Met de aanzet van Roth en de afwerking van De Bouw komen de Fransen glorieus weg.
Paul Van Aelst
