24 juli 2026
De brandmeester - Het beste van Godfried Bomans
Een werk van Godfried Bomans verdient 5 sterren. Bij de samenstelling van de keuze werd de uitgever bijgestaan door de leden van het Godfried Bomans Genootschap.
Wie Bomans leest wordt altijd heen en weer geslingerd tussen ernst en lichtvoetigheid. Hij wordt de peetvader van de ironie in de Nederlandse letteren genoemd. Je weet nooit of het verhaal over zijn vader geheel op waarheid berust, maar je vermoedt wél dat er achter de verregaande overdrijvingen een grond van waarheid zit. Zelfs als je een sprookje leest, treft je een aspect van de realiteit, die uitvergroot de vinger op de pols legt. Inhoudelijk is het vooral zijn scherpzinnige manier om een gemeenschap te portretteren, die meesterlijk is.
Bomans schrijft luimig over de Nederlandse volksaard, maar ernstig over de inval van de Duitsers 10 mei 1940. Daarin komt een kort beschreven scene voor: een Nederlander moet zijn fiets afstaan aan een Duitser die haast heeft. Het wordt heel terloops verteld, maar met name de gezichtsuitdrukkingen en stemming maakten op mij grote indruk.
Ernstig is Bomans ook als hij nadenkt over “Is God wel dood?”. Zijn redenering is vervat in een essay, dat zeer actueel aandoet. Zie zijn opmerking dat “natuurwetenschappen en vertrouwde noties van materie steeds meer vervluchtigen. Begrippen als tijd, ruimte, stof, energie en dimensies verdampen er tot raadselachtige fenomenen. De mystiek heeft zich verplaatst van de christelijke geloofspraktijk naar het natuurwetenschappelijk denken.”
Zijn stijl moet je ‘aanvaarden’. Die kan oubollig aandoen, of je kan integendeel gecharmeerd zijn door de woordkeuze. Zie in het eerste verhaal “Hoe word ik schrijver?” de zin: “van jonge mensen die begeren ‘schrijver’ te worden”. Of “Juffrouw Smit beoefende het fiks van wanten weten”.
Gedateerd? Helemaal niet, de taal is charmant mid-twintigste-eeuws en bijzonder rijk. De inhoud is universeler dan een oppervlakkige lezing doet vermoeden. In een aantal gevallen overstijgt de tekst het particuliere niet, maar dan heb je een fijn tijdsdocument.
Gedateerd? Helemaal niet, de taal is charmant mid-twintigste-eeuws en bijzonder rijk. De inhoud is universeler dan een oppervlakkige lezing doet vermoeden. In een aantal gevallen overstijgt de tekst het particuliere niet, maar dan heb je een fijn tijdsdocument.
Van Oorschot gaf dit boekje op 320 pagina’s gedundrukt uit op binnenzakformaat.
Bomans (1913-1971) schreef meer dan 60 boeken en talloze columns. Hij was bovendien een veelgevraagde gast op radio en televisie.
Bomans was een groot kenner van het literaire werk van Charles Dickens. Hij speelde een belangrijke rol bij het tot stand komen van de Nederlandse vertaling van diens complete oeuvre. De langverwachte biografie over Dickens heeft Bomans echter nooit geschreven.
Bomans stond zowel bekend om zijn lichte humor, waarvoor hij zelf graag de term "scherts en jokkernij" bezigde, als om zijn ernst en bedachtzaamheid. Hij heeft tijdens zijn leven geen officiële erkenning gekregen in de vorm van een literaire prijs.
Gerda Sterk
Dit boek werd eveneens gerecenseerd door Benny Madalijns.
