5 november 2026
BLACK SNOW
Harm van de Poel studeerde aan de Foto-Academie in Amsterdam en werkt al meer dan tien jaar als fotograaf. Hij is gehecht aan IJmuiden, vestigingsplaats van Tata Steel.
Tata Steel, een onderdeel van de Indiase Tata-groep, heeft in IJmuiden haar grootste vestiging in Europa. Er werken ongeveer 9.000 mensen en er wordt jaarlijks om en bij de 6,7 miljoen ton ruwstaal geproduceerd.
Ter vergelijking. Het grootste staalbedrijf van België, ArcelorMittal, het vroegere Sidmar, gevestigd in de Gentse Kanaalzone, heeft ongeveer 5.500 werknemers en produceert jaarlijks 5 miljoen ton vlakstaal.
De auteur wordt dagelijks geconfronteerd met de vervuiling veroorzaakt door deze immense fabriek. Hij heeft immers enkele jaren geleden zijn fotostudio ondergebracht in een leegstaand cultureel centrum met directe uitkijk op Tata Steel.
Het industriële complex zorgt voor zware vervuiling van de omgeving door de uitstoot van gassen, waterlozingen, verspreiding van fijn stof met zware metalen en restafval in de vorm van staalslakken. Dit afval wordt nog steeds gebruikt in de bouwsector bij de aanleg van wegen, dijken, taluds en bij waterwerken. Het gebruik van de staalslakken veroorzaakt bekende milieuproblemen, maar het blijft toegestaan bouwmateriaal.
De ernstige vervuiling van de omgeving werd in 2021 duidelijk zichtbaar toen een storm het stof van de kolenopslag over de duinen blies en de pasgevallen sneeuw met een zwarte roetlaag bedekte: BLACK SNOW.
De vervuiling in en rond de vestiging is zo erg dat veel werknemers er ernstige gezondheidsklachten van ondervinden. Verschillende arbeiders van het bedrijf en omwonenden zijn overleden aan longkanker. Door Tata Steel moeten de inwoners tweeënhalve maand aan levensverwachting inleveren.
De overheid van Noord-Holland is zich van het ernstige milieuprobleem bewust. Zij probeert met regelgeving en controles de hinder zoveel mogelijk in te perken, maar het is dansen op een slappe koord. Zij zit gevangen tussen het economisch belang van het bedrijf voor de regio en de aanzienlijke tewerkstelling enerzijds en de gevaren voor de volksgezondheid anderzijds.
Acties van buurtbewoners remediëren soms de ergste gevolgen voor het milieu maar kunnen ook voor geen definitieve oplossing zorgen. Vaak worden zij van het kastje naar de muur gestuurd.
De vakbonden bevinden zich eveneens in een moeilijke positie, geprangd tussen de zorg voor de gezondheid van de werknemers en de tewerkstelling.
De hoop is gevestigd op het verduurzamen van de productie. Aardgas moet steenkool vervangen. Elektrische ovens moeten ijzer in staal omzetten. Zo moet de CO2 uitstoot verminderd worden evenals de verspreiding van fijn stof. Het zou een stap in de goede richting zijn maar niet elke uitstoot zou daarmee verdwijnen. De transformatie duurt ook te lang terwijl ook niet alle technische problemen opgelost worden. Aan de omschakeling hangt ook een stevig prijskaartje.
Het werk combineert getuigenissen van werknemers en omwonenden met ambtelijke stukken. Het bevat talrijke zwart-wit foto’s van het bedrijf en de omgeving. Verschillende pagina’s vertonen zwarte roetvlekken alsof iemand met vuile vingers het boek doorbladerd heeft. Zo wordt de vervuiling doorgetrokken naar het boek. Een schitterende vondst.
Ignace Claessens
