18 december 2025
FULVIA - De vrouw die alle regels van het oude Rome schond
Jane Draycott, historica en archeologe, doceert geschiedenis aan de Universiteit van Glasgow. Zij is gespecialiseerd in de geschiedenis van het Grieks-Romeinse Egypte. In 2023 publiceerde zij “De dochter van Cleopatra” waarin zij het leven beschrijft van Selene, de enige dochter van Marcus Antonius en Cleopatra, die het van Romeinse gevangene tot Afrikaanse koningin bracht.
Fulvia werd geboren rond 80 v.Chr. in een bevoorrechte Romeinse familie met een lange traditie van politieke en militaire ambten in dienst van de Republiek. Een voorvader was opgeklommen tot het ambt van consul, de hoogste post in normale omstandigheden. Zowel de familie aan vaderszijde als deze aan moederzijde was extreem rijk met een herenhuis in Rome en een buitenverblijf in Tusculum, een vruchtbare en goed bewaterde heuvel met schitterende paleizen, even buiten Rome.
Zij genoot een hogere opleiding wat destijds eerder uitzonderlijk was voor een vrouwelijke nakomeling. Dit zal haar later toelaten op gelijk niveau te debatteren en discussiëren met mannelijke tegenstanders en gelijkgestemden.
Fulvia zal driemaal huwen en elk huwelijk zal gezegend worden met één of meer nakomelingen. In totaal had zij vijf kinderen vier zonen en één dochter.
Haar eerste echtgenoot, Publius Clodius Pulcher, werd omschreven als “een totale klootzak die zijn rijkdom en privileges hoofdzakelijk gebruikte om te doen wat hij wilde wanneer hij dit maar wilde”. Uit het huwelijk werden een zoon en een dochter geboren. Na tien jaar kwam een einde aan het huwelijk toen hij door een politieke tegenstander vermoord werd. In plaats van traditioneel te rouwen kleedde Fulvia zijn lichaam uit en stelde zijn verwondingen tentoon, wat een woedende menigte ophitste en over gans Rome tot zware ongeregeldheden leidde.
Al vlug hertrouwde Fulvia met Gaius Scribonius Curio, een telg uit een aristocratische familie, een type als haar vorige echtgenoot, een welbespraakte durfal, buitengewoon intelligent, maar die ook niet deugde. In de burgeroorlog van 49 v.Chr., die Caesar uitvocht met Pompeius de Grote, koos hij de kant van Caesar die vanuit Gallia Transalpina met zijn legioenen de Rubicon, de officiële grens van de stad Rome, overgestoken was. Dit werd beschouwd als een oorlogsverklaring aan het adres van Pompeius. In deze oorlog sneuvelde Curio. Het huwelijk had amper twee jaar geduurd maar was wel gezegend met een zoon. Op 30-jarige leeftijd werd Fulvia zo een tweede maal weduwe.
Maar niet getreurd. Amper één jaar later huwde zij Marcus Antonius, die eveneens uit een vooraanstaande familie stamde maar financieel zeer zwak stond. Fulvia schonk hem twee zonen. In 44 v.Chr. werd hij naast Julius Caesar tot consul verkozen. Deze werd op 15 maart 44 v.Chr. vermoord. Zo werd Marcus Antonius als enige consul de machtigste man van Rome. Fulvia trad toen meer en meer op de voorgrond en handelde zelf politieke aangelegenheden af namens Antonius. Ze hield zich ook bezig met internationale diplomatie. In diverse brieven aan familieleden en vrienden hekelde Cicero haar houding wat hem duur te staan zou komen.
Eind 43 v.Chr. zag het Tweede Triumviraat, een alliantie tussen Antonius, Octavianus en Lepidus, het levenslicht. Zij stelden een uitgebreide proscriptielijst op, een lijst van vogelvrijverklaarden, waarop niet alleen de moordenaars van Caesar voorkwamen, maar ook zij die in de weg liepen of waarmee onenigheid was. Fulvia hielp de lijst opstellen waarbij zij afgeschilderd werd als een inhalige, naar macht en bezit strevende vrouw. Ook Cicero belandde op deze lijst en werd op 7 december 43 v. Chr. vermoord. Zijn hoofd werd aan Fulvia bezorgd die erop spuwde. Hardvochtig weigerde zij ook alle hulp aan de vrouwen van de vogelvrijverklaarden.
Nadat Antonius naar het Oosten vertrokken was om daar orde op zaken te stellen, zag Octavianus zijn kans om hem in Rome buiten spel te zetten wat tot onenigheid met Fulvia leidde. Na haar nederlaag tegen Octavianus in de Perusische oorlog nam zij de wijk naar Griekenland waar zij in 40 v. Chr. overleed aan een niet nader bepaalde ziekte.
Rome beleefde in de eerste eeuw v.Chr. woelige tijden. De Republiek liep op zijn einde en de overgang naar het Keizerrijk ging met machtsstrijd, onlusten en oorlog gepaard. In deze context brak Fulvia met de traditionele rol van de Romeinse vrouw. Zij beperkte zich niet tot de zorg voor de huishouding en de kinderen. Zij trad op de voorgrond en streefde naar macht, invloed, rijkdom en bezit. Zo werd zij het voorwerp van na-ijver en smaad. Haar rol bleef lang onderbelicht. De auteur heeft de verdienste haar nu de wetenschappelijke aandacht te geven die zij verdient.
Het is geen gemakkelijke materie. Enige achtergrond van de geschiedenis van het oude Rome is ten stelligste aan te raden. De eerste eeuw v.Chr., waarin de Republiek overging in het Keizerrijk met Octavianus, de latere Augustus, als eerste keizer, was daarbij ook nog een scharniermoment in de Romeinse geschiedenis wat het boek dubbel interessant maakt.
Ignace Claessens
Vertaald door Ruud van de Plassche
Oorspronkelijke titel Fulvia: The Woman Who Broke All the Rules in Ancient Rome
Oorspronkelijke titel Fulvia: The Woman Who Broke All the Rules in Ancient Rome
