13 april 2026
5 MEI 1945 - Het momentum van Wageningen
De schrijver Wim Huijser heeft meer dan tachtig boeken over uiteenlopende onderwerpen samengesteld. Hij verzorgde ook de biografie van dichter Cees Buddingh waarvoor hij in 2015 genomineerd werd voor de ECI Literatuurprijs.
Cees Pepplinkhuizen is historicus en werkte als docent aan de Willem de Kooning Academie in Rotterdam. Afkomstig van Wageningen verdiepte hij zich na zijn pensionnering in de “mythe van Wageningen”.
Jelle de Gruyter is voorzitter van Stichting Nationaal Erfgoed Hotel De Wereld. Hij woont in Wageningen waar hij ook raadslid is.
In het Wageningse Hotel De Wereld werden begin mei 1945 onderhandelingen gevoerd tussen de Geallieerden en de Duitse bezetter met betrekking tot de voedselbevoorrading van het nog bezette deel van Nederland en vervolgens omtrent de militaire afhandeling van de Duitse capitulatie.
Zuidelijk Nederland was in het najaar van 1944 grotendeels bevrijd. Het geallieerde offensief was echter vastgelopen in Arnhem dat eerst in april 1945 bevrijd werd. Op dit ogenblik waren westelijk en noordelijk Nederland nog bezet. Vooral in het westen sloeg de hongersnood eind 1944 hard toe terwijl er ook een gebrek was aan brandstof, steenkool en hout. Eind april was de toestand ronduit rampzalig. Voor duizenden Nederlanders dreigde de hongerdood.
Op initiatief van de Geallieerden werden met de bezetter onderhandelingen opgestart om de bezette gebieden te bevoorraden. De onderhandelingen startten in Achterveld, een stadje even buiten Wageningen. De Duitse legerleiding ging ermee akkoord dat de bezette gebieden bevoorraad werden zowel over de weg, als over het water en via de lucht. De overeenkomst werd begin mei 1945 geratificeerd in de Aula van de Landbouwhogeschool van Wageningen.
Oostelijk Nederland was bevrijd door het 1e Canadese Legercorps onder het bevel van Luitenant-Generaal Charles Foulkes. Deze wenste op het élan van het bevoorradingsakkoord door te gaan tot de capitulatie van de Duitse troepen in Nederland in zijn handen. De onderhandelingen startten op 1 mei maar hij werd in snelheid gepakt door Veldmaarschalk Montgomery. Die bereikte op 4 mei 1945 op de Lüneburgerheide een akkoord met Admiraal Dönitz, die Hitler opgevolgd was als staatshoofd van Duitsland. Het betrof een deelcapitulatie waarbij de Duitsers de wapens neerlegden in Nederland, Noord-Duitsland en Denemarken. De volledige capitulatie werd enkele dagen later op 7 mei 1945 in Reims ondertekend ten overstaan van Generaal Eisenhower, Opperbevelhebber van de Geallieerden in Europa.
Dit was een lelijke streep door de rekening van Foulkes die de eer van de capitulatie aan zijn neus voorbij zag gaan. Een echte capitulatie kon hij niet meer op zijn conto schrijven. Op 5 mei kon hij wel een akkoord bereiken met de bezetter in verband met de concrete afhandeling van de capitulatie die elders afgesloten was. Hij stelde wel alles in het werk om deze overeenkomst op een echte capitulatie te doen lijken. Zo zag de mythe van de capitulatie op 5 mei 1945 in Wageningen het levenslicht. Duitsland capituleerde dus niet in Nederland. Wel heeft Nederland de dag van 5 mei als Bevrijdingsdag behouden.
De auteurs hebben nog een tweede mythe doorprikt. Lang werd volgehouden dat Prins Bernhard bij deze besprekingen een belangrijke rol zou gespeeld hebben. Dit werd sterk overdreven. De besprekingen werden geleid door de Canadezen. Nederland kwam er niet bij te pas en de Nederlandse functionarissen fungeerden hoogstens als loopjongens.
Ze stonden erbij en keken ernaar. Prins Bernhard werd door Eisenhower overigens niet voor vol aangezien. Hij had hem het opperbevel van de Nederlandse Strijdkrachten geweigerd. Als troostprijs kreeg hij de leiding over het gewapend verzet. In Wageningen viel hij op door rond te toeren in een buitgemaakte luxewagen en door contacten met de plaatselijke bevolking. Eisenhower was blijkbaar niet vergeten dat Bernhard vóór de oorlog lid geweest was van de NSDAP.
Met een doorgedreven en minutieus onderzoek zijn de auteurs erin geslaagd de besprekingen, die in Wageningen tussen Geallieerden en Duitsers in de hectische dagen van mei 1945 gevoerd werden, in een juist daglicht te stellen. Vooral de onderhandelingen met betrekking tot de voedselbevoorrading waren voor de Nederlanders belangrijk. De afwikkeling van de capitulatie was voor hen die stierven van de honger van minder belang.
Het boek zal zeker de lezer aanspreken die geïnteresseerd is in de geschiedenis van Nederland gedurende de Tweede Wereldoorlog. Ik vermoed wel dat er daar in Vlaanderen minder interesse voor bestaat.
Ignace Claessens
