9 mei 2026
Een Spaanse affaire - de ziel van Spanje in 15 filmthema's
Cor Oliemeulen, oprichter/hoofdredacteur van het onafhankelijk filmmagazine Indebioscoop.com is niet van de minste. Zijn encyclopedische kennis van de Spaanse cinema is fenomenaal. Dit werk is opgedeeld, niet in hoofdstukken, maar wel in thema’s die heel gedetailleerd verwijzen naar relevante regisseurs, acteurs en meesterwerken van het witte doek.
Het gebeurt wel eens dat éénzelfde film en éénzelfde regisseur/acteur onder meerdere thema’s terug te vinden is. Juist dat getuigt hoe veelzijdig en rijk de Spaanse filmkunst wel is.
‘Fantasie’, ‘Surrealisme’, ‘Neorealisme’ en ‘Mysterie’, het zijn thema’s waar je iconen tegenkomt zoals Cuerda, Buñuel en Bardem (niet de acteur!). Cor Oliemeulen gaat van ‘Film noir’, ‘Vunzige cinema’, ‘De macho’ en ‘Onmogelijke liefde’ naadloos naar ‘Queer cinema.’
Het spreekt vanzelf dat de politieke situatie en vooral die gruwelijke burgeroorlog als thema dikwijls terugkeren. In de thema’s ‘De Spaanse burgeroorlog’, ‘De dictatuur’ en ‘Leven na Franco’ lees je dat sommige cineasten zich dikwijls op glad ijs waagden.
Het spreekt vanzelf dat de politieke situatie en vooral die gruwelijke burgeroorlog als thema dikwijls terugkeren. In de thema’s ‘De Spaanse burgeroorlog’, ‘De dictatuur’ en ‘Leven na Franco’ lees je dat sommige cineasten zich dikwijls op glad ijs waagden.
Wat bij mij vooral herinneringen uit mijn jeugd oproept, eind 60’er begin 70’er jaren, zijn de zeemzoete (stichtende) Spaanse films waarin bijna altijd één of andere saaie pastoor of godvruchtige non als een Deus-ex-machina in beeld kwamen. In Religie met Luis Buñuel, Veel meer dan provocaties en Als God niet kijkt, lachen we, weet je meteen onder welke druk de filmmakers stonden tijdens het harde bewind van Franco. Dit zou logischerwijs na zijn dood (1975) en vooral in de Spaanse cinema resulteren in een ongekende, oncontroleerbare uitbarsting van creatieve vrijheid, hedonisme en losbandigheid. De gevolgen waren soms desastreus. Zie ook de recensie: Slechte gewoontes van Alana S. Portero.
Doorheen dit werk geeft de schrijver heel gedetailleerd en met talrijke citaten een overzicht van meer dan 100 jaar Spaanse filmgeschiedenis. Ben je een beetje de draad kwijt dan vind je achteraan bij ‘film- en tekstbronnen’ nogmaals en netjes volgens thema een ruim overzicht. (blz. 341)
Ik ga nog even doorheen zijn 25 aanbevolen Spaanse films (blz. 337) en kom er meteen enkele persoonlijke favorieten tegen. Daar zijn Jamón, Jamón (1992) van Bigas Luna met Javier Bardem en Penélope Cruz, Todos sobre mi madre (1999) van Pedro Almodóvar en vooral Mar Adentro (2004) van Alejandro Amenábar met weeral Javier Bardem in de hoofdrol.
Mijn lijst kan niet compleet zijn zonder de alom geprezen Pedro Almodóvar en medekunstenaars tijdens La movida madrileña, een hedonistische en culturele beweging de eerste 10 jaar na de dood van Franco. Nogmaals, ik voel me goed en zelfs een beetje nostalgisch tijdens het lezen en herlezen van Een Spaanse Affaire. Een tip en een ‘must see’ is Los Otros of The Others (2001). Deze Engelstalige film en winnaar van een Goya voor beste film met Nicole Kidman in de hoofdrol is de beste cultfilm die ik ooit zag. Het werd meteen de meest winstgevende Spaanse horrorfilm aller tijden.
Het is mijn grote voldoening dat ik heb bijgedragen aan de verspreiding van de flamenco over de hele wereld.
Carlos Saura, 2011
Een tijdje geleden was ik in het stadje Nijar in Andalusië op een half uurtje rijden van de populaire kustplaats Mojácar, de naaktstranden van Vera en waar ooit tijdens de koude oorlog de Amerikaanse luchtmacht na een dodelijke crash boven Palomares enkele kernbommen verloor. Geen paniek, de dingen explodeerden gelukkig niet en werden met veel moeite en kosten door de oorlogszuchtige eigenaar terug opgehaald.
Welnu, daar in Nijar stap ik een antiekwinkel binnen en tref er vergeelde foto’s van een boerderij en de plaats van delict waar het waargebeurde moordverhaal Bodas de Sangre (bloedbruiloft) begin vorige eeuw heeft plaatsgevonden. De hoogbejaarde winkelier had nog de onfortuinlijke bruid gekend! Betreurde en tijdens de burgeroorlog vermoorde dichter, toneelschrijver en theaterregisseur Federico del Sagrado Corazón de Jesús García Lorca (1898 – 1936) schreef er een pakkend toneelstuk over.
“De meeste tegenstellingen in Spanje vinden hun oorsprong in de werkelijke ‘Spaanse Affaire’: een eeuwenoude strijd tussen de machtige alliantie van staat, leger en kerk enerzijds en de arme bevolking anderzijds. Dit boek laat zien hoe deze turbulente periode de Spaanse cinema heeft gevormd. Sterker nog, veel van de beste Spaanse films zouden nooit zijn gemaakt zonder de invloed van de burgeroorlog en de dictatuur.” (Cor Oliemeulen, blz.10)
In het werk van Cor Oliemeulen vind ik onder het thema ‘Flamenco’, ‘De kunst van het lijden en van het verlangen’ vooral Carlos Saura terug. Saura gaat de spanningen onder het Franco-regime niet uit de weg en wie kent er zijn versie van Carmen (1983) niet? Mijn voorkeur gaat vooral uit naar zijn documentaire-achtige filmversie van Bodas de sangre. Het was buiten plus 30°C en ik kreeg toen kippenvel. Dat is precies wat ik nu meermaals ervaar tijdens het lezen van Een Spaanse Affaire.
Michel Ackaert
Michel Ackaert
