27 juli 2026
Hendrik De Man, visionair of verrader?
De leidraad bij deze biografie is de vraag hoe en waarom iemand gedacht en gehandeld heeft zonder de toekomst en de afloop te kennen.
Mieke Van Haegendoren is geboren in 1943 in Leuven. Ze studeerde politieke en sociale wetenschappen aan de KU Leuven. In 1965 werd ze assistente bij het Nationaal Fonds voor Wetenschappelijk Onderzoek waar ze haar doctoraal proefschrift schreef: 25 jaar Belgisch socialisme. Evolutie van de verhouding van de Belgische Werkliedenpartij tot de parlementaire democratie in België van 1914 tot 1940. Ze was betrokken bij de oprichting van het Limburgs Universitair Centrum waarvan ze van 2004 tot 2008 vicerector was. Ze doceerde hedendaagse geschiedenis en samenleving en sociologie. Bij de Europese verkiezingen van 1989 kwam ze op voor de SP. Na een vertrouwensbreuk met SP-voorzitter Frank Vandenbroucke stapte ze over naar de Volksunie. Ze was kabinetschef bij Leona Detiège, Bert Anciaux en Johan Sauwens. Ze publiceerde tientallen boeken waaronder in 1972 de biografie van Hendrik De Man.
Vijftig jaar later neemt Van Haegendoren haar boek Hendrik De Man. Een biografie terug op en constateert dat ze iets fundamenteels mist in dat werk. Hoe had Hendrik De Man zijn tijd beleefd zonder de toekomst te kennen? Uitgaande van dit idee volgen we de auteur die in de voetstappen van De Man zijn boeiende leven verder zal uitpluizen. Dit werk kan als voorbeeld dienen voor iedereen die een biografie schrijft. Van Haegendoren beschrijft het leven van De Man met de blik op het heden en de kennis over het verleden. Ze gaat ervan uit dat hij – uiteraard – niet weet wat de toekomst zal brengen. Ze leeft zich in de historische context in zonder oordelen, post factum, te vellen.
Hendrik De Man, visionair of verrader? is een werk dat politieke commentatoren tot voorbeeld kan strekken. Ze houdt de lezer een spiegel voor van de omstandigheden waarin De Man leefde en diende te oordelen zonder naar het toekomstbeeld te verwijzen. De “wijsheid achteraf” die we nu wel bezitten, lijkt haar te gemakkelijk om over Hendrik De Man te oordelen. Met de reconstructie van de woelige dagen van de lente 1940 roept ze treffend de sfeer van die periode op. Er heerste verwarring en paniek en daarbinnen moest De Man kiezen tussen het volgen van de gevluchte regeringsleden of in België bij de koning blijven.
Grotendeels voelt Van Haegendoren sympathie voor De Man en ze stelt zich welwillend tegenover hem op. Maar ze wijst ook op zijn niet aflatende ambitie en zijn ijdelheid. Op politiek vlak verwijt ze hem blunders te hebben begaan die zijn tegenstanders konden uitbuiten. Hij was soms zijn tijd vooruit maar kon niet begrijpen dat zijn collega’s andere perspectieven hadden. Hoe dan ook zal zijn naam voor altijd verbonden blijven aan zijn ‘Plan van de Arbeid’ dat hij in 1933 lanceerde. Helaas heeft hij niet de kans gekregen zijn werk af te maken. Talrijke activiteiten bewijzen dat hij nooit een verrader was. Wel was hij een figuur die zich dramatisch heeft vergist, maar daar stond hij niet alleen mee. Op elk historisch ogenblik zijn we veroordeeld om blind een koers uit te zetten. Het is zoals Van Haegendoren zegt: “we leven met de rug naar de toekomst”. De Man stierf zoals hij geleefd had, zijn auto werd gegrepen door een verlate trein en hij was op slag dood.
Deze biografie is een pleidooi om niet overhaast te oordelen. Dat was moeilijk in een naoorlogse context waarin ‘goed’ en ‘fout’ zonder nuance de publieke opinie domineerde. Van Haegendoren beantwoordt zelf haar titelvraag Hendrik De Man, visionair of verrader? Na 380 pagina’s bewijst ze dat Hendrik De Man een groot visionair had kunnen zijn maar helaas verraden is door de omstandigheden. Hij was een socialistisch politieker met een visie die over de (partij)grenzen heen durfde te kijken.
Deze biografie van een bijzonder man leest als een avonturenroman en doet telkens verwonderd opkijken. Van Haegendoren voegt een nuttige lijst met gebruikte afkortingen toe naast een bondig overzicht van zijn levensloop, een bibliografie en een personenregister.
Paul Van Aelst
Dit boek werd eveneens gerecenseerd door Björn Siffer.
