24 augustus 2026
ILIAS & ODYSSEIA
Aan de talloze vertalingen van deze meesterwerken uit de (vermoedelijk) 8e eeuw v.C., voegde de vertaalster, Imme Dros, er deze vertaling bij. Eerste copyright: 1991. Van Oorschot maakte er een dikke, zware paperback van.
Homeros bezingt in zijn werk de helden uit de Myceense tijd: de Grieken en hun wapenfeiten bij Troje, geconcentreerd rondom de wrok van Achilles. We volgen Odysseus en zijn metgezellen op hun terugkeer naar huis na de val van Troje.
Homeros was altijd een bron van inspiratie in literatuur, muziek, beeldende kunsten en film, maar de avonturen van Odysseus staan nu volop in de belangstelling met de verfilming van het mythische epos door Christopher Nolan.
ILIAS
Vanaf bladzijde één trekt Homeros de lezer mee in de bitse ruzie tussen de Atreuszoon Agamemnon, koning der manschappen en de snelvoetige krijgsheld Achilleus, gesitueerd tijdens het laatste jaar van de Trojaanse oorlog. Het gaat dikwijls over vrouwen en mannelijke trots. Agamemnon heeft zich de dochter van een belangrijke priester toegeëigend en Achilles wil zijn oorlogsbuit, “Briseïs met de bekoorlijke wangen” niet afgeven.
Een wijze man vertegenwoordigt regelmatig een redelijk standpunt. Een voorbeeld: Zeus maakt op een heel menselijke manier ruzie met zijn vrouw Hera, die hem van repliek dient en hem onuitstaanbaar noemt, waarop Zeus haar toeroept dat ze een feeks is en haar mond moet houden. Hun zoon, Hefaistos, probeert verzoening te brengen.
ODYSSEIA
Odysseus is de koning van het eiland Ithaka. Na de val van Troje onderneemt hij de gevaarlijke reis naar huis. Hij en zijn bemanning komen oog in oog te staan met allerlei wezens zoals de sirenen, de Kykloop en Kalypso, dochter van Atlas. Ondertussen moet zijn vrouw, Penelopéia, thuis de talloze vrijers afweren, die met haar willen trouwen en intussen het geld van haar man verbrassen. Hun zoon, Telémachos, gaat op zoek naar zijn vader en groeit intussen op tot een verstandige jonge man. Wat hij leert is voor jongeren tot op de dag van vandaag belangrijk. Veel van dit epos wordt gewijd aan de listen van de trouwe, verstandige, veerkrachtige Penelopéia. Wat Odysseus beleefd heeft, horen we vooral uit zijn verhalen aan Alkínoös. En het hele epos heeft a happy end!
Goden en mensen
Goden en godinnen kibbelen ijverig mee en trekken partij voor wie hen meer lief is dan de andere. Goden vertonen alle eigenschappen van mensen, maar ze hebben goddelijke krachten: ze kunnen dromen beheersen, andere gedaantes aannemen en verschijnen of verdwijnen. De status van vrouwen wisselt: ze kunnen koopwaar zijn, intriganten of machtige heerseressen.
Er wordt niet altijd ruzie gemaakt, soms stroomt de wijn of de nectar en is iedereen gelukkig voor een tijdje. In het epos komen alle aspecten van het menselijke bestaan voor, weliswaar in het kwadraat: als Odysseus huilt, dan doet hij dat verzen lang; als er een god kwaad wordt, siddert het universum; als er gefeest wordt, geeft dat voldoening aan de hele bevolking; gevoelens tussen Penelopéia en haar zoon Telémachos worden breed beschreven; het misprijzen van Agamemnon kan verstikkend zijn.
De vertaling van Dros
Groot respect voor wie de gevleugelde woorden van Homeros kan omzetten in een taal die nooit omgangstaal wordt, maar toch de lezer niet ontmoedigt. Dros kon natuurlijk niet het epitheta ornans weglaten, dat menige naam vergezelt: de koeogige Hera, de snelvoetige krijgsheld Achilleus, Briseïs met de bekoorlijke wangen, enz. Het vertraagt de lectuur, wat ze dan weer opvangt met taal die in een verhaal thuishoort: “blakend van strijdlust, snoevend, lafbek, feeks”.
De vertaling houdt rekening met de indeling in boeken en verzen. Ze laat de 24 boeken van de Ilias en de 24 van de Odysseia voorafgaan door een korte samenvatting en een opsomming van de Dramatis Personae. Zeker voor de lezers die niet vertrouwd zijn met namen als Athene, Perimédes, Herakles, Patroclos, is dat nuttig, want je kan gewoon even spieken als je de draad kwijt bent. Je zou immers snel vergeten dat Agamemnon een Achaiër is, zoon van Atreus en dat Zeus een Kronoszoon is.
De bejaarde Imme Dros zorgde ook voor aantekeningen. Via een asterisk in de tekst verwijst ze naar pagina 839 e.v., waar we verhelderende opmerkingen vinden, vooral nuttig voor wie niet vertrouwd is met Griekse gewoonten. Zo lezen we: “peplos – een lang gewaad voor vrouwen, in de regel van wol, waaromheen vaak een hoge gordel werd gedragen.” Maar ook: “glanzende voeten – een teken van rijkdom, vorsten wreven zich in met kostbare olie.”
Lezen of niet?
Dit soort verhalen is in moderne vorm terug te vinden in boeken en verfilmingen, zoals bij Tolkien The Lord of the Rings, of in Marvel The Avengers.
Sommige lezers zijn van bladzijde één gegrepen door de strijdtaferelen, de romances, de exotische locaties, de mooie vrouwen, de knappe mannen, heldhaftigheid, lafheid, hoogmoed, schuldgevoelens, liefde, woede en haat. Anderen geraken niet verder dan bladzijde 10. Het is soms moeilijk om de karakters uit elkaar te houden of zelfs om ze sympathiek te vinden. Je zal in de Odysseia moeten zoeken naar het bekende verhaal van Odysseus over de list met het Trojaanse paard.
Offers en feestmalen worden in detail voorgesteld: “Alkínoös liet twaalf schapen, acht zwijnen met witte slagtanden en twee zwikpotige runderen offeren voor zijn gasten, ze werden gevild en bereid voor een kostelijk feestmaal”.
Het dure boek is de aanschaf waard: je kan het onmogelijk in korte tijd uitlezen en het blijft een meesterwerk dat generaties kunstenaars meer dan 2000 jaar lang geïnspireerd heeft. Je kan natuurlijk één van de vele films uitkiezen, je kan de onlangs verschenen De geïllustreerde Odyssee van Powell pakken. Wie zich aan een volledige uitgave van de wereldberoemde epen wil wagen, kan ik zonder meer deze vertaling van Imme Dros aanraden.
Gerda Sterk
Imme Dros (1936) schreef vele kinderboeken en maakte bewerkingen van Griekse mythen. In 2015 verscheen haar vertaling van de Ilias, een jaar later de herziene versie van de Odysseia.
