28 september 2026
HET PAARSE UUR
De auteur Montserrat Roig (1946-1991) was lid van de Vereniging van Catalaanse Taalschrijvers, voorzitter van de Junta Territorial del Principat de Catalunya, docent Catalaans en Spaans aan de universiteit van Bristol tijdens het academisch jaar 1972–1973. Van januari tot april 1983 gaf zij les in Catalaanse geschiedenis en creatief schrijven aan de afdeling Hispanic and Latin American Studies van de universiteit van Strathclyde in Glasgow. Van januari tot juni 1990 gaf ze les in twintigste-eeuwse Spaanse literatuur en creatief schrijven aan de universiteit van Arizona. Daarenboven was ze links en feministe, een opmerkelijke dame dus maar veel te vroeg overleden!
Er volgt in Spanje na de dood van dictator Francisco Franco (1975) een onvermijdelijke explosie van vrijheid, creativiteit en levensvreugde. Er is o.a. de socioculturele hedonistische beweging ‘La Movida Madrileña’ met filmmakers zoals Pedro Almodovar, bands zoals Mecano en Radio Futura, schilders zoals Javier Mariscal, fotografen zoals Ouka Leele en redacteur Francisco Umbral van ‘El País’.
Toch is het moeilijk om ook buiten de steden Madrid en Vigo meer van hetzelfde terug te vinden. Het spreekt vanzelf dat het eigenzinnige Catalonië, dat na de burgeroorlog zwaar heeft geleden onder de repressie van de ‘caudillo’, als eerste op mijn zoektocht naar nieuw literair talent komt. Soms moet je jaren wachten op een vertaling uit het Catalaans. Het paarse uur van Montserrat Roig, vertaald door Adri Boon en met uitstekend nawoord van Dieuwertje Mertens, is zo’n pareltje.
Montserrat Roig stierf veel te vroeg nadat ze de Catalaanse literatuur nieuw leven inblies met haar vooruitstrevende romans over de impact van de Spaanse Burgeroorlog (1936-1939), de Tweede Wereldoorlog, Franco’s dictatuur (1939-1975) en de positie van de vrouw in een patriarchale samenleving. (blz.371)
Welnu, de vrouw, daar gaat het over in Het paarse uur (1980).
Welnu, de vrouw, daar gaat het over in Het paarse uur (1980).
“Maar Odysseus wist niets van gevoelens, de meeste mannen weten niets van gevoelens.” (blz. 31)
“De duizend gezichten die een man heeft tijdens de liefdesdaad. Het is nooit hetzelfde gezicht. Alsof er in één enkele man vele personen schuilen.” (blz. 46)
Was je ooit fervente fan van Ingmar Bergman (1918-2004), de Zweedse toneel- en filmregisseur of miste je geen enkele praatfilm van en met Woody Alan, dan ben je waarschijnlijk én van mijn generatie én zal dit conversatieboek ook jou bekoren. Montserrat Roig was duidelijk heel belezen maar ook geboeid door opmerkelijke figuren als Simone de Beauvoir (1908-1986) en Thomas Mann (1875-1955). Ze verwijst tijdens de ellenlange indringende gesprekken tussen de hoofdpersonages naar legendarische schrijvers en denkers die haar werk duidelijk hebben beïnvloed. Daar horen uiteraard ook treffende Spaanstalige gedichten bij.
Het verhaal speelt zich vooral af in die opgewaardeerde blokkenwijk Eixample in Barcelona. Je krijgt een heel intieme inkijk in de levens van Catalaanse vrouwen die nog worstelen met de plotse vrijheid na Franco. Het gaat dus vooral over (open) relaties, patriarchale structuren en feminisme. Ondertussen verhaalt de linkse Roig heel subtiel en zelfs een beetje voorzichtig over de partijpolitiek na de burgeroorlog en na Franco, het communisme en de betrokkenheid van de personages voor en na in het geheel. Dat maakte het voor mij extra boeiend. Dit werk, te veel ‘girly’? Helemaal niet!
“Lluís was een rechtstreeks product van het fascisme en uit dat avontuur kon je alleen maar tevoorschijn komen als rotzak of rebel.” (blz. 23)
“Lluís was een rechtstreeks product van het fascisme en uit dat avontuur kon je alleen maar tevoorschijn komen als rotzak of rebel.” (blz. 23)
Onder het genot van een stevig glas Marqués de Riscal net zoals het hoofdpersonage nota bene worstel ik me verder doorheen dit boek. Neen, het is geen makkie. Ook al gaat dit boek vooral over feminisme in een nog niet zo moderne Spaanse maatschappij, die ik ook probeer te begrijpen, ga ik nadien zeker op zoek naar iemand die heel gelukkig zal zijn met dit meesterwerk. Hoeft ook niet echt een vrouw te zijn! Daarenboven ben ik altijd een beetje geraakt als er in een werk verwezen wordt naar de oud-Griekse literatuur en de Odyssee. Dochterlief die ook zo haar eigen visie heeft op de wereld rondom heet Penelope!
“We zijn Penelopes geweest, we hebben de fase van Circe doorgemaakt - de fase waarin je wraak neemt op seks door mannen te betoveren -, en wie weet beschikken we niet over voldoende onschuld om de rol van Calypso te vertolken…” (blz. 74)
Michel Ackaert
