17 juni 2026
Vrijheid. Een woelige geschiedenis
Er is door de eeuwen heen voor geen begrip zoveel strijd geleverd als voor “de” vrijheid. Annelien De Dijn schreef er een meeslepend geschiedenisboek over.
haar master studeerde ze aan de Columbia University in New York. Aan de KU Leuven promoveerde ze met haar proefschrift Aristocratisch liberalisme in Frankrijk. Van 2011 tot 2017 was ze verbonden aan de Universiteit Amsterdam. Sinds 2018 is ze hoogleraar moderne politieke geschiedenis aan de Universiteit Utrecht. Eerder schreef ze French political thought from Montesquieu to Tocqueville in 2008. In 2020 verscheen haar tweede boek in de Verenigde Staten: Freedom: An unruly history dat de Nederlandse titel kreeg: Vrijheid. Een woelige geschiedenis. Het werd in 2021 bekroond met de Prose Award for philosophy van de Association of American Publishers.
Liberalisme en de ideeën over vrijheid blijven De Dijn fascineren. In dit boek verdiept ze zich in de verwarring en de woordenstrijd over vrijheid. Tien jaar lang heeft ze zeer uitvoerig historisch onderzoek gedaan naar het begrip. Het resultaat is haar jongste boek: Vrijheid. Een woelige geschiedenis. Haar initiële onderzoeksvraag was: hoe wordt het begrip vrijheid in politieke zin uitgelegd? Ze onderscheidt twee verschillende interpretaties. Allereerst is daar de vrijheid als tegengestelde van het slaaf zijn. In de tweede plaats betekent vrijheid dat ieder kan deelnemen aan het bestuur van zijn gemeenschap en kan beslissen over de toekomst ervan.
De Dijn start haar onderzoek bij de klassieke Grieken. Vrijheid wordt gelijkgesteld aan de mogelijkheid tot zelfbestuur van de polis. Hier bevindt zich de bakermat van de democratie, maar toch zijn het enkel de rijke mannen die zich vrij kunnen noemen om beslissingen te nemen. Vrouwen, kinderen, inwijkelingen, vreemdelingen en slaven werden hiervan uitgesloten. Daarna volgen periodes met keizers, koningen, en edellieden van alle slag als heersers over hun groot rijk of klein areaal. Het volk had hen te gehoorzamen zonder enige vorm van inspraak.
Aan het einde van de 18e eeuw en het begin van de 19e eeuw komt het volk aan beide kanten van de Atlantische Oceaan in opstand. Revoluties ontstaan en de gewone burger vecht voor zelfbestuur. De nadruk wordt gelegd op politieke en economische gelijkheid als norm voor vrijheid. Als gevolg hiervan ontstaat in de 19e eeuw een nieuwe politieke beweging: het liberalisme. Voor hen wordt de rol van de staat best ingeperkt en heeft ze enkel nog de bescherming van het privébezit en de individuele rechten tot doel. Deze moderne omschrijving van vrijheid hebben we volgens De Dijn niet te danken aan de voorvechters van vrijheid uit de vorige eeuwen, maar aan de vijanden van het democratische bestuur door het plebs. Vooral het neoliberalisme wil het bestuur overlaten aan een kleine elite. Een revolutionaire democratie onder de vorm van een bestuur door allen is voor hen uit den boze.
In Vrijheid. Een woelige geschiedenis neemt De Dijn de lezer mee doorheen 2500 jaar denken over alle verschijningsvormen van vrijheid. Via alle grote denkers over vrijheid – Plato, Cicero, Cato, Spinoza, De Groot, Rousseau, Marx, Engels, Hayek, en nog zo velen – scherpt De Dijn het begrip vrijheid aan. Met boeiende en interessante verhalen doorloopt ze de geschiedenis. Zelf heeft ze vanuit politiek en historisch perspectief een scherp inzicht over dit begrip en neemt ze duidelijk stelling. Ondanks alle beschreven details, weet ze de algemene lijn in haar betoog strikt te volgen.
Vrijheid. Een woelige geschiedenis is uitstekend materiaal voor wie geïnteresseerd is in politieke en maatschappelijke bewegingen in de maatschappij. De Dijn giet tien jaar werk in één prachtig verhaal van 400 pagina’s. Dat dit niet zomaar een voorbijgaand detail is van het menselijk bestaan bewijzen de 60 pagina’s noten die ze toevoegt.
De vlotte vertaling van het oorspronkelijke Engelse werk is van Fred Hendriks.
Paul Van Aelst
