27 juni 2026
Dirk Verhofstadt in gesprek met Johan Braeckman. Een zoektocht naar menselijkheid. Deel 2
Vrijwel iedereen kent de uitdrukking ‘hij kan het goed uitleggen’ en iedereen weet ook dat dat dan veelal met een zweem van ironie moet opgevat worden. Als het echter over Johan Braeckman gaat, dan kan de uitspraak letterlijk genomen worden. Als geen ander legt hij goed uit wat hij wil meegeven. Dat blijkt alweer na het lezen van het tweede deel van ‘Een zoektocht naar menselijkheid’.
Het stond zo goed als vast dat ik er een bespreking zou over schrijven. Anderen waren me echter voor, en er zal bovendien een vijfdelige uiteenzetting van Ann De Buck en Lieven Pauwels te lezen zijn op Kwintessens. Onnodig dus om nog een recensie toe te voegen? Boekenliefhebbers moeten immers nog tijd hebben om het boek zelf te lezen. Knipoog.
Ik besluit het dan maar over een andere boeg te gooien en de eerste vier hoofdstukken links te laten liggen. Niet omdat ze niet interessant waren, integendeel, die zijn zeer goed, maar worden volgens mijn mening glansrijk overschaduwd door het vijfde en laatste hoofdstuk ‘Over zingeving’. Dat is zo, zo goed, dat ik er mijn zeg wil over doen. Ik moét mijn ei erover kwijt.
Beide heren gaan net zoals in de voorgaande hoofdstukken structureel en nuchter te werk wanneer ze het hebben over de zin van het leven, over het (ontstaan van het) universum, over onszelf. En over het feit dat we hier ook maar ‘accidenteel’ zijn, maar niettemin onderworpen aan ‘natuurwetten en natuurconstanten’. Met behulp van een heel aantal bekende en minder bekende filosofen maakt Braeckman op grondige en bevattelijke wijze duidelijk wat niet te weerleggen is. ‘Wetenschap en rationalistische filosofie’ leren ons van alles inzien. ‘Zingeving is een neveneffect van de werking van ons brein’ is de perfecte vraag van Dirk Verhofstadt om Johan Braeckman de gelegenheid te geven uit te weiden over ons brein dat ‘evolueerde in functie van overleving en reproductie’, maar waarmee we ook zingeving kunnen creëren. Belezen Braeckman weet genoeg om dat met een paar sprekende voorbeelden te illustreren en meteen ook duidelijk te maken wat ‘het goede leven’ inhoudt. En het blijkt meer te zijn dat wat ik er tot nu dacht over te weten. Ik hou er een voor mezelf openbarend inzicht aan over.
Ik ga niet veel uitweiden over het boeiende hoofdstuk. Lees het zelf, het is onderhoudend en inspirerend. En degenen die een paar zaken anders zien, zullen ongetwijfeld dissonantie ervaren en met de neus op moeilijk weerlegbare feiten gedrukt worden. Wetenschap en waarheid dus, maar Braeckman houdt hier ook en bovenal een ronduit mooi en diep humanistisch pleidooi. De gedachte kwam plots en spontaan in me op dat dit vijfde hoofdstuk tot een doorlopende tekst herwerkt zou kunnen worden en apart uitgegeven. Gewoon omdat het zoveel waardevolle wijsheid bevat. Hier en daar zelfs ontroerend.
Verhofstadt beschouwt de vele gesprekken die ze samen hadden als één van de meest zinvolle ervaringen die hij ooit in zijn leven mocht ervaren. Zijn gesprekspartner zal het me niet kwalijk nemen dat ik het aanhaal, hij heeft het er immers zelf over, maar ook Braeckmans brein zal ooit verdwijnen. De zin van zijn leven is alvast dat hij ergens in een boek een fantastisch hoofdstuk het levenslicht liet zien. En ongetwijfeld zullen de lezers ervan denken: ‘hij kon het toch goed uitleggen!’.
Sophia De Wolf
Dit boek werd eveneens gerecenseerd door Kristiaan Versluys en Gerda Sterk.
